Benchmarking / benchmark: de uitleg

Benchmarking is een methode waarmee organisaties hun processen, prestaties of resultaten vergelijken met die van andere organisaties om verbeterkansen zichtbaar te maken. In dit artikel lees je wat benchmarking is, hoe je het kunt toepassen, welke soorten er zijn en hoe dit er in de praktijk uitziet. Na het lezen begrijp je hoe benchmarking werkt en hoe je deze methode gebruikt om gerichter te vergelijken en te verbeteren. Veel leesplezier!

Wat is benchmarking? De uitleg

Benchmarking is de methode om bedrijfsprocessen en prestatiegegevens te vergelijken met die van aanverwante en vergelijkbare organisaties.

Vaak worden bedrijven uit dezelfde branche met elkaar vergeleken, maar benchmarking kan ook juist waardevol zijn tussen organisaties uit verschillende sectoren.

In deze vergelijkingen draait het vooral om de factoren kwaliteit, tijd en kosten van organisaties van ongeveer dezelfde grootte en met ongeveer dezelfde afzetmarkt. Daarnaast wordt er gekeken hoe bepaalde zaken beter, sneller en goedkoper kunnen worden gerealiseerd.

Toepassing

Benchmarking wordt binnen organisaties vaak gebruikt in strategisch management, kwaliteitsverbetering en prestatiesturing. Verschillende aspecten van processen worden geëvalueerd ten opzichte van de beste prestaties van andere organisaties.

Wel is het belangrijk dat organisaties op relevante punten met elkaar vergelijkbaar zijn, bijvoorbeeld in grootte, markt of type dienstverlening. Door deze methode toe te passen krijgen organisaties een beter inzicht in hoe zij ontwikkelingen en verbeteringen goed kunnen aanpakken. Benchmarking kan een eenmalige analyse zijn, maar wordt steeds vaker ingezet als vast onderdeel van continu verbeteren.

Soorten benchmarking

Benchmarking is geen één vaste methode, maar een verzamelnaam voor verschillende manieren van vergelijken. Afhankelijk van de vraag kan een organisatie processen, producten, strategie of prestaties naast elkaar leggen. Hieronder staan de meest gebruikte vormen kort en praktisch uitgelegd.

Procesbenchmarking

Bij procesbenchmarking ligt de focus op één of meerdere bedrijfsprocessen, zoals orderverwerking, klantenservice of logistiek. Organisaties onderzoeken hoe andere partijen deze processen hebben ingericht en waarom zij sneller, goedkoper of met hogere kwaliteit werken. Niet alleen de cijfers tellen, maar vooral de manier van werken achter die prestaties. De uitkomsten worden gebruikt om eigen processen te vereenvoudigen, te verbeteren en efficiënter te maken.

Productbenchmarking

Productbenchmarking richt zich op het vergelijken van producten of diensten met die van concurrenten of marktleiders. Er wordt gekeken naar onder andere functionaliteit, kwaliteit, gebruiksgemak, prijs en service. Door systematisch te vergelijken wordt duidelijk waar het eigen aanbod sterk is en waar het tekortschiet. Deze vorm van benchmarking is een concreet startpunt voor productverbeteringen, nieuwe features of het aanscherpen van de positionering.

Benchmarking vanuit beleggersperspectief

Bij deze vorm van onderzoek worden de financiële prestaties van organisaties met elkaar vergeleken. Investeerders analyseren bijvoorbeeld omzetgroei, winstgevendheid, kasstromen en rendement binnen een sector. Door bedrijven naast elkaar te zetten ontstaat een helder beeld van kansen, risico’s en alternatieven. Deze vorm van benchmarking ondersteunt gerichte investeringsbeslissingen.

Tip: benchmarking kan ook gebruikt worden binnen een breder due diligence onderzoek. Bijvoorbeeld wanneer een organisatie wil weten hoe kosten, prestaties of processen zich verhouden tot andere bedrijven voordat er een overname, fusie of investering plaatsvindt.

Strategische benchmarking

Deze vorm van onderzoek richt zich op de manier waarop organisaties koers bepalen en keuzes maken. Er wordt gekeken naar doelgroepen, positionering, kanalen, partnerships en verdienmodellen. Het doel is niet om strategieën te kopiëren, maar om te begrijpen welke keuzes succesvol zijn en waarom. De inzichten dienen als input voor het aanscherpen van missie, visie, portfolio en groeistrategie.

Prestatiebenchmarking

Prestatiebenchmarking focust op meetbare resultaten. Organisaties vergelijken bijvoorbeeld omzet, kosten, productiviteit, klanttevredenheid, doorlooptijden of medewerkerstevredenheid. Dat kan intern, tussen afdelingen of vestigingen, én extern, met branchecijfers en concurrenten. Vooral in human resource management, finance en marketing is deze vorm populair. Prestatiebenchmarking wordt vaak ingezet om de eigen positie in de markt zichtbaar te maken en concrete verbeterdoelen te formuleren.

Kansen voor verbetering

Leiders van organisaties doen zoveel mogelijk om de prestaties van hun bedrijf te maximaliseren. Toch zit er vaak een kloof tussen de beoogde en daadwerkelijke prestaties van een bedrijf.

Deze kloof wordt de prestatiekloof genoemd. Een prestatiekloof kan voorkomen op elk niveau van de organisatie. Zo kan er een prestatiekloof ontstaan als een verkoper zijn doelen niet bereikt, of wanneer een heel team de doelstellingen niet haalt.

Een prestatiekloof maakt zichtbaar waar resultaten achterblijven en waar gerichte verbetering nodig is om als organisatie sterk te blijven presteren.

Onderzoek van Gallup laat zien dat veel werknemers onvoldoende duidelijkheid ervaren over wat er precies van hen wordt verwacht. Slechts vijftig procent van de ondervraagde Amerikaanse werknemers wist wat van hen verwacht wordt op het werk.

Mensen kunnen pas gericht presteren als duidelijk is welke norm, doelstelling of verwachting geldt. Door simpelweg duidelijkere doelen voor medewerkers vast te stellen kunnen veel van de prestatiekloven voorkomen worden.
Voor het ontdekken van dergelijke prestatiekloven kan onderstaand stappenplan worden gebruikt.

De stappen voor uitvoering

Er is geen vaste procedure of standaardproces. Er zijn wel diverse methoden ontwikkeld voor het uitvoeren van benchmarking, waaronder dit 6-stappenplan:

Identificeren van probleemgebieden

Benchmarking kan op elk bedrijfsproces of elke functie worden toegepast.

Er worden veel onderzoektechnieken toegepast zoals het voeren van gesprekken met klanten, werknemers en leveranciers, marketingonderzoek, kwantitatief onderzoek, enquêtes, kwaliteitscontrole en financiële ratio-analyse.

Identificeren van andere aanbieders

Als vooraf duidelijk is wat precies vergeleken moet worden, kan gericht worden gezocht naar organisaties die op dat punt echt relevant zijn.

Wanneer een organisatie bijvoorbeeld de klachtenafhandeling wil verbeteren, is het interessant om de nodige meetvelden te identificeren die vergelijkbare organisaties voor klachtenafhandeling hanteren.

Identificeren van toonaangevende organisaties

Vergelijking gaat pas goed op met een organisatie die uitblinkt in het specifieke meetveld. Vooral klanten, leveranciers, financiële analisten, beroepsverenigingen en dergelijke, kunnen naar dergelijke organisaties leiden.

Benaderen van onderzoeksbureaus

Onderzoeksbureaus beschikken vaak over data, vergelijkingsmateriaal en marktinzichten die organisaties kunnen helpen om benchmarks beter te onderbouwen.

Kennisdeling

Organisaties staan vaak open voor het uitwisselen van kennis en ervaring, zeker wanneer zij met vergelijkbare uitdagingen te maken hebben. Netwerkbijeenkomsten zijn uitermate geschikt om in contact te komen met andere bedrijven met gemeenschappelijke eigenschappen (peergroup).

Implementeren van verbeterde processen

Door sterke werkwijzen uit de benchmark te vertalen naar de eigen praktijk, kunnen processen, plannen en uitvoering gerichter worden verbeterd.

Investeringskosten

Wanneer een bedrijf kiest voor benchmarking, krijgt het met kosten te maken. De drie belangrijkste kostensoorten zijn:

Bezoekkosten

Alle reiskosten, hotelkosten, maaltijden, presentjes, en verloren arbeidstijd.

Tijdskosten

Het onderzoeken van problemen, het vinden van goede bedrijven ter vergelijking en de uitvoering van benchmarking kost tijd en investering door medewerkers.

Database kosten

De kosten voor het opzetten en bijhouden van een databank, waarin gegevens worden verzameld van de te vergelijken bedrijven. De kosten kunnen aanzienlijk worden verminderd door slim gebruik te maken van internet.

Op internet is een schat aan informatie te vinden, over uiteenlopende bedrijven en organisaties. Door deze informatie verloopt het proces veel sneller en goedkoper.

Benchmarking voorbeelden

Deze vorm van onderzoek is waardevol voor organisaties op verschillende manieren. Hieronder volgen enkele voorbeelden van soorten bedrijven die verschillende manieren gebruiken om specifieke resultaten te behalen.

Benchmarking voorbeeld : Callcenter van een taxidienst

Een callcenter van een taxidienst kan de klanttevredenheid beoordelen door klanten te vragen hun service te beoordelen op basis van de ervaringen die zij bij het bedrijf hebben gehad. Daarnaast kan het bedrijf informatie verzamelen over wachttijden, bezetting, gespreksduur, enzovoorts.

Deze gegevens dienen als basis voor het onderzoek naar manieren om de prestaties te verbeteren.

Ander voorbeeld : Ziekenhuizen

Ziekenhuizen en andere medische instellingen verzamelen vaak benchmarkgegevens, waaronder wachttijden, de kwaliteit van de gegeven zorg, hersteltijden en algemene patiënttevredenheid.

Deze gegevens kunnen intern worden verzameld en vergeleken om zichtbaar te maken waar het ziekenhuis vooruitgang boekt en waar extra aandacht nodig is.

Daarnaast kunnen de resultaten ook worden gebruikt als benchmarkbasis voor andere, vergelijkbare instanties om hun positie in het zorglandschap te beoordelen.

Voordelen van benchmarking in business

De populaire tool benchmarken kent vele voordelen. De meeste voordelen helpen de productiviteit van de organisatie te verbeteren.

Daarnaast kunnen deze voordelen een duidelijker inzicht geven in de belangrijkste factoren van benchmarking in een bedrijf. De voordelen van benchmarken worden hieronder toegelicht.

Verhoogde competitiviteit

Succesvolle bedrijven worden geconfronteerd met sterke concurrentie van andere bedrijven. Concurrentie dwingt organisaties om scherp te blijven. Benchmarking helpt daarbij door zichtbaar te maken waar verbetering nodig is om de positie in de markt vast te houden of te versterken.

Continue verbetering

Benchmarken gaat om het omgaan met bevindingen van andere bedrijven wat kan leiden tot het verbeteren van de zakelijke positie op de markt. Als er ruimte is voor verbetering in processen of prestaties, dan moet een organisatie die kansen vertalen naar concrete verbeteracties die groei en kwaliteit ondersteunen.

Identificeert kritische werkzaamheden

Een belangrijk voordeel van benchmarking is dat het zichtbaar maakt welke processen en activiteiten de grootste invloed hebben op prestaties, kwaliteit en rendement.

Verbetert kwaliteit

Door benchmarking identificeert een bedrijf sterke en zwakke punten. Zwakke punten vragen om verbetering, terwijl sterke punten juist verder kunnen worden benut of uitgebouwd.

Stimulatie van creativiteit

Het benchmarken helpt het bedrijf om de belangrijkste kenmerken van het bedrijf vast te leggen. Daarna worden deze vergeleken met andere bedrijven. Eventuele prestatiekloven dienen daarna gedicht te worden met creatieve ideeën.

Nadelen van benchmarking in business

Organisaties plukken de vruchten van het succes van benchmarking als het goed wordt uitgevoerd, maar logischerwijs kent het gebruik hiervan ook soms nadelen. Hieronder worden enkele nadelen toegelicht.

Te weinig informatie

Het komt voor dat bij het vergelijken van bepaalde belangrijke aspecten van verschillende bedrijven informatie ontbreekt.

Dit kan leiden tot verkeerde conclusies, zwakke keuzes en in het slechtste geval financiële verliezen. Het is daarom van het allergrootste belang dat bedrijven altijd voldoende informatie hebben over andere bedrijven.

Slechte resultaten van benchmarking

Wanneer een bedrijf een bepaalde standaard heeft bereikt, en deze wil verbeteren door creatieve ideeën, dan moet de organisatie op dat moment kijken naar bedrijven die het redelijk goed doen. Analyseer waar andere organisaties tegenaan lopen en bepaal vervolgens hoe de eigen organisatie daarvan kan leren of zich juist kan onderscheiden.

Slecht begrip van de situatie door benchmarking

Hoewel het verstandig is om de concurrentie in de gaten te houden, is het belangrijker om wel te blijven focussen op de eigen organisatie. Het monitoren van concurrenten heeft maar beperkt zin, en obsessies voor de resultaten van anderen leidt het bedrijf nergens heen. Daarom is het belangrijk dat benchmarking doelgericht wordt ingezet en niet ontaardt in het blind volgen van concurrenten.

Benchmarking als onderdeel van continu verbeteren

Deze onderzoeksvorm is het meest waardevol als het niet een eenmalige vergelijking is, maar een vast onderdeel van continu verbeteren. Het levert dan input voor keuzes, prioriteiten en concrete verbeteracties, in plaats van alleen een overzicht met cijfers.

Deze onderzoeksvorm sluit goed aan op de PDCA-cyclus (Plan, Do, Check, Act). In de planningsfase helpt deze onderzoeksvorm om ambities en normen te bepalen. Door prestaties te vergelijken met interne en externe referenties wordt duidelijk wat realistisch is en waar ruimte zit om scherper te sturen. In de check-fase wordt zichtbaar of verbeterinitiatieven echt effect hebben en of de organisatie dichter in de buurt komt van het prestatieniveau van sterke vergelijkingspartners.

Ook binnen Lean en continu verbeteren speelt benchmarking een rol. Interne benchmarking maakt zichtbaar welke teams, afdelingen of vestigingen een proces aantoonbaar beter uitvoeren. Die interne koplopers kunnen vervolgens dienen als referentiepunt en kennisbron voor de rest van de organisatie. Externe benchmarking voegt daar vervolgens het perspectief van andere organisaties en sectoren aan toe, als inspiratiebron voor nieuwe werkwijzen of slimmere oplossingen.

Op strategisch niveau kan deze onderzoeksvorm worden gekoppeld aan modellen als SWOT en concurrentieanalyse. Inzicht in relatieve prestaties op het gebied van kosten, kwaliteit, snelheid of klantbeleving helpt om sterke punten en zwakke plekken concreet te maken. Dat maakt het gemakkelijker om scherpe keuzes te formuleren: welke processen verdienen prioriteit, waar moet geïnvesteerd worden, waar ligt onderscheidend vermogen en waar juist niet.

In een organisatie die serieus met continu verbeteren bezig is, is deze onderzoeksvorm dus geen losstaande exercitie, maar een terugkerend instrument. Cijfers worden vergeleken, verschillen worden verklaard en de uitkomsten worden vertaald naar gerichte verbeteracties. Zo wordt benchmarking een praktische schakel tussen meten, leren en gericht verbeteren.

Veelgestelde vragen over benchmarking

Wanneer gebruik je benchmarking?

Benchmarking gebruik je wanneer je wilt weten hoe jouw organisatie, proces of prestatie zich verhoudt tot anderen. Het is vooral nuttig als je wilt verbeteren op kwaliteit, kosten, snelheid, klanttevredenheid of productiviteit.

Wat is het verschil tussen interne en externe benchmarking?

Interne benchmarking vergelijkt teams, afdelingen of vestigingen binnen dezelfde organisatie. Externe benchmarking vergelijkt de eigen prestaties met andere organisaties, concurrenten of branchegemiddelden.

Wat zijn veelgemaakte fouten bij benchmarking?

Veelgemaakte fouten zijn het vergelijken van organisaties die niet goed vergelijkbaar zijn, te veel vertrouwen op cijfers zonder context, informatie missen en inzichten niet vertalen naar concrete verbetermaatregelen. Die risico’s sluiten ook aan op de nadelen die in het artikel zelf worden genoemd.

Hoe zet je benchmarkresultaten om in verbeteracties?

Benchmarkresultaten krijgen pas waarde als je verschillen verklaart, prioriteiten kiest en verbeteringen koppelt aan duidelijke acties. In het artikel komt dit terug in het idee dat benchmarking vooral sterk is wanneer het onderdeel wordt van continu verbeteren en leidt tot concrete keuzes en verbeteracties.

Aanbevolen boeken en artikelen over benchmarking

Deze bronnen helpen je benchmarking echt te doorgronden. Ze combineren een stevige basis met praktische inzichten en laten zien hoe je met de juiste vergelijking betere keuzes maakt, sneller verbetert en scherper stuurt. Een compacte selectie die het model helder maakt én direct toepasbaar.

1. losani, M. S., Al-Dhaafri, H. S., & Yusoff, R. Z. B. (2016). Mechanism of benchmarking and its impact on organizational performance. International Journal of Business and Management, 11(10), 172–186.
   Deze studie laat zien hoe deze onderzoeksvorm leidt tot betere prestaties door het toepassen van best practices. Het onderbouwt waarom deze onderzoeksvorm werkt als strategisch instrument voor organisatieverbetering.
2. Bogetoft, P. (2013). Performance Benchmarking: Measuring and Managing Performance. New York, NY: Springer. → Geeft een gedegen methodologische basis voor deze onderzoeksvorm: meetmethoden, prestatiewaardes, KPI’s en hoe je resultaten objectief kunt analyseren. Nuttig om benchmarking niet als “handige checklist” maar als strikt, meetbaar proces te begrijpen.
3. Bhutta, K. S., & Huq, F. (1999). Benchmarking: Best practices — an integrated approach. Benchmarking: An International Journal, 6(3), 254–268. Dit artikel introduceert een geïntegreerd model, aangevuld met praktijkvoorbeelden. Het maakt duidelijk dat deze onderzoeksvorm een systematische aanpak vraagt voor maximale impact.
4. Horváthová, J. (2021). Benchmarking: A way of finding risk factors in business performance. Journal of Risk and Financial Management, 14(5), 221. Toont dat benchmarking niet alleen draait om prestatieverbetering, maar ook inzicht geeft in risico’s binnen bedrijfsprocessen. Versterkt de theoretische diepgang van het model.
5. Sik Wah Fong, P., Cheng, E. W. L., & Ho, D. C. K. (1998). Benchmarking: A general reading for management practitioners. Management Decision, 36(6), 407–418. Een toegankelijk overzicht van hoe deze onderzoeksvorm in organisaties wordt opgezet, met aandacht voor methode, valkuilen en succesfactoren. Helpt om het proces helder en toepasbaar te maken.
6. Stapenhurst, T. (2009). The Benchmarking Book: A How-to Guide to Best Practice for Managers and Practitioners. Abingdon, UK: Routledge. → Praktische handleiding waarmee managers deze onderzoeksvorm stapsgewijs kunnen inrichten, van voorbereiding tot implementatie, waardoor het concept direct toepasbaar wordt in organisaties.

Citatie voor dit artikel:
Janse, B. (2020). Benchmarking. Retrieved [insert date] from Toolshero.nl: https://www.toolshero.nl/marketing-modellen/benchmarking/

Oorspronkelijke publicatiedatum: 18-01-2020 | Laatste update: 15-05-2026

Wilt u linken naar dit artikel, dat kan!
<a href=”https://www.toolshero.nl/marketing-modellen/benchmarking/”> Toolshero.nl: Benchmarking</a>

Geschreven door:

Ben Janse

Ben Janse is een young professional en werkzaam als Content Manager bij Toolshero. Daarnaast houdt hij zich binnen zijn studie International Business aan de Hogeschool Rotterdam bezig met het analyseren en ontwikkelen van managementmodellen. Dankzij zijn theoretische en praktische kennis weet hij hoofd- en bijzaken goed te onderscheiden waardoor de essentie van elk artikel goed naar voren komt.