Kraljic matrix maken: de uitleg

Kraljic matrix: in dit artikel wordt de Kraljic Matrix, beter bekend als de Peter Kraljic matrix praktisch uitgelegd. Naast wat het is, de productcategorieën, de stappen in het aankoopproces en de verspreiding. Na het lezen begrijp je de basis van deze inkoopstrategie tool. Veel plezier met lezen!

Wat is de Kraljic matrix? De uitleg en betekenis

Peter Kraljic ontwierp in 1973 een inkoopportfolio matrix, die gebruikt kan worden om het inkoop portfolio van een bedrijf te analyseren.

Door de Kraljic matrix krijgt een bedrijf inzicht in de werkmethode van de inkoopafdeling en hoe zij hun tijd spenderen aan verschillende producten.

Vanuit deze inkoopportfolio matrix wordt het voor een bedrijf ook duidelijk, welke artikelen kunnen worden uitbesteed en niet meer besteld hoeven te worden en welke artikelen een bepaald risico met zich meebrengen.

Dimensies binnen de Kraljic matrix

De Kraljic matrix is gebaseerd op twee dimensies, waarmee de ingekochte materialen en/ of producten geclassificeerd worden:

Effect op de winst

Dit wordt van laag tot hoog gedefinieerd. Wat is het strategisch belang van inkoop van bepaalde materialen? Welke toegevoegde waarde levert het op in de productielijn en welk effect hebben de kosten voor deze materialen op de winstgevendheid van het bedrijf?

Leveranciers an het leveringsrisico

Ook dit wordt van laag tot hoog gedefinieerd. In hoeverre is de toelevering complex; is er sprake van overvloed of schaarste? In hoeverre zijn de materialen up-to-date en zijn de nieuwste technische snufjes en materialensubstituten toegepast? Wat zijn de logistieke kosten en gelden er monopolie- of oligopolie condities?

Figuur 1 – De inkoopportfolio Kraljic matrix

Inkoopproducten

Met deze twee dimensies binnen de Kraljic matrix maakt Peter Kraljic onderscheid tussen vier typen inkoopproducten. Voor elk type hoort een andere inkoopstrategie. Pas als je die koppeling maakt, gaat de matrix echt voor je werken.

Strategische producten (Hoog effect op de winst en hoog leveringsrisico)

Strategische producten hebben een grote invloed op de winst én een hoog leveringsrisico. Vaak gaat het om grondstoffen of kritieke componenten die rechtstreeks de kostprijs en continuïteit van het eindproduct bepalen. Ze worden meestal van een beperkt aantal leveranciers afgenomen, soms zelfs van één partij. Daarmee zit het risico direct in de afhankelijkheid.

De machtsverhouding tussen bedrijf en leverancier is hier meestal redelijk evenwichtig. Beide partijen hebben veel te verliezen als de relatie misloopt. De logische strategie is daarom bouwen aan partnerschap. Denk aan gezamenlijke planning, langlopende contracten, gezamenlijke verbeterprojecten en duidelijke afspraken over kwaliteit, beschikbaarheid en service. Prijs is belangrijk, maar continuïteit, betrouwbaarheid en innovatie wegen zwaarder.

Knelpunt producten (Laag effect op de winst en hoog leveringsrisico)

Knelpuntproducten vertegenwoordigen geen grote financiële waarde, maar zijn wel een kwetsbare factor in de toelevering. Het zijn producten of diensten die onmisbaar zijn voor het proces, maar lastig verkrijgbaar zijn. Denk aan specifieke onderdelen, specialistische diensten of producten met een lange levertijd.

De machtsverhouding tussen bedrijf en leverancier is hier vaak scheef, waarbij de leverancier sterk staat. De strategie richt zich daarom op het verlagen van kwetsbaarheid. Organisaties leggen bijvoorbeeld extra buffervoorraad aan, zoeken actief naar alternatieve leveranciers of onderzoeken technische substituten. Heldere afspraken over levertijden, service en support helpen om risico’s verder te beperken, zodat een verstoring niet direct tot grote operationele problemen leidt.

Hefboom producten (Hoog effect op de winst en laag leveringsrisico)

Hefboomproducten hebben een duidelijke impact op de kostprijs van het eindproduct, terwijl het leveringsrisico relatief laag is. Er zijn meerdere aanbieders, producten zijn goed vergelijkbaar en het aanbod is voldoende. Een kleine prijswijziging of kwaliteitsverschil kan hier direct voelbaar zijn in de totale kosten.

In dit kwadrant heeft de inkopende organisatie doorgaans de sterkste positie. Dat betekent dat je vooral resultaat boekt door het volume slim in te zetten. Denk aan bundeling van inkoop, het organiseren van aanbestedingen, het regelmatig opvragen en vergelijken van offertes en het scherp onderhandelen over prijs en condities. Door duidelijke prestatieafspraken te maken en contracten slim in te richten, blijft de relatie met leveranciers professioneel en in balans, terwijl je maximaal voordeel uit de inkoop haalt.

Niet kritieke producten (Laag effect op de winst en laag leveringsrisico)

Niet kritieke producten leveren inkooptechnisch de minste problemen op. Ze vertegenwoordigen een beperkte waarde, zijn ruim verkrijgbaar en kunnen vaak eenvoudig bij meerdere leveranciers worden ingekocht. Denk aan standaard kantoorartikelen of simpele hulpstoffen.

De machtsverhouding tussen bedrijf en leverancier is hier veelal evenwichtig. De grootste winst zit minder in de prijs per stuk en meer in efficiëntie. Door productiestandaardisatie te verhogen, een vaste leverancier met een catalogusafspraak te kiezen en bestelprocessen te automatiseren, bespaar je tijd en proceskosten. Zo hoeven medewerkers zo min mogelijk aandacht te besteden aan deze categorie en blijft er meer ruimte over voor de productgroepen die echt het verschil maken.

Kraljic matrix: Stappen binnen het inkoopproces

Peter Kraljic adviseert in het hele inkoopproces een aantal stappen te nemen:

1. Portefeuilleanalyse voorbereiden
2. Criteria bepalen voor effect op de winst en leveringsrisico
3. Detailniveau bepalen van de portefeuilleanalyse
4. Invullen van de matrix
5. Resultaten analyseren en bespreken
6. Inkoop portfolio strategie en verbeteringsacties per kwadrant bepalen
7. Implementeren en controleren van de strategie

Door dit stappenplan kan er nog beter op voorraadbeheer gestuurd worden. Dit voorkomt incourante voorraden en overvloed, wat vervolgens kostenbesparing tot gevolg heeft.

Spreiding binnen de Kraljic matrix

Met de Kraljic matrix kan een organisatie inkoop professionaliseren en verbeteren, wat een behoorlijke besparing kan opleveren. Om onnodig risico tegen te gaan, is het bovendien goed om de inkoop van goederen zoveel mogelijk te spreiden over de vier kwadranten.

Een leverancier moet nu eenmaal niet de overhand hebben en teveel macht uit kunnen oefenen op een organisatie. Voorwaarde is wel, dat elk product of productgroep inderdaad in de de Kraljic matrix te plaatsen is.

Bij voorkeur mag een product in slechts één van de vier kwadranten vallen. Wanneer overeenstemming is bereikt over de positie van de producten in deze inkoopportfolio matrix, kan er vastgesteld worden welke acties eventueel ondernomen moeten worden om een betere positionering te krijgen.

De inkoopstrategie kan worden opgesteld voor ieder deel van de Kraljic matrix. Vervolgens kan er geconcludeerd worden of een product zich in het juiste kwadrant bevindt of dat het verstandiger is om het te laten verschuiven naar een ander kwadrant.

In dat geval moet er goed met een leverancier worden gesproken en nieuwe leveringsvoorwaarden worden opgesteld.

Tip: combineer de Kraljic matrix om te bepalen welke leveranciers echt strategisch zijn met Supplier Relationship Management (SRM), zodat je de relatie met deze strategische leveranciers structureel inricht en je portfolioanalyse direct koppelt aan concrete acties in je leveranciersmanagement.

Kraljic matrix in de praktijk: voorbeeld van een inkoopportfolio

Stel je een middelgrote productieorganisatie voor die consumentenproducten maakt. Elke maand gaat er een flink budget naar inkoop: grondstoffen, verpakkingsmateriaal, IT licenties en kantoorartikelen. Zolang je alles als één grote kostenpost ziet, blijft het onoverzichtelijk. Op het moment dat je de Kraljic matrix erbij pakt, wordt duidelijk waar het echte risico en de echte impact zitten.

Het inkoopteam begint met een simpele analyse. Bij de grondstoffen ziet het team dat de kosten hoog zijn, dat er maar een paar grote leveranciers zijn en dat leverproblemen direct invloed hebben op productie en winst. In de Kraljic matrix komen deze uit als strategische producten. Hier draait het om samenwerking, gezamenlijke planning en langere afspraken, omdat leveringszekerheid cruciaal is.

Voor verpakkingsmateriaal ontstaat een ander beeld. De kosten zijn belangrijk, maar er zijn meerdere leveranciers en het risico op uitval is kleiner. Deze categorie valt in de hoek van de hefboomproducten. De organisatie kan volumes bundelen, prijzen scherp uitonderhandelen en regelmatig offertes vergelijken. De focus ligt op een goede prijs kwaliteitverhouding zonder onnodige complexiteit.

IT licenties vormen een derde categorie. De totale spend is kleiner dan bij grondstoffen, maar de afhankelijkheid is groot. Als software niet beschikbaar is of als er maar één leverancier is, kunnen processen stilvallen. In de Kraljic matrix komen dit soort categorieën vaak uit als knelpuntproducten. De strategie richt zich op risicobeheersing, bijvoorbeeld via heldere supportafspraken, noodscenario’s en waar mogelijk alternatieve oplossingen.

Kantoorartikelen zijn het meest rechttoe rechtaan. Ze zijn makkelijk verkrijgbaar, er zijn veel aanbieders en het risico bij uitval is laag. In termen van de Kraljic matrix gaat het om niet kritieke producten. Hier draait het vooral om gemak en efficiëntie. Een vaste leverancier, een online catalogus en automatische bestellingen zorgen ervoor dat medewerkers er zo min mogelijk tijd aan kwijt zijn.

Door zo naar een inkoopportfolio te kijken, wordt de Kraljic matrix direct tastbaar. Managers en inkopers zien niet alleen waar categorieën terechtkomen, maar voeren ook een ander gesprek. In plaats van overal dezelfde aanpak te kiezen, ontstaat er per categorie een gerichte strategie met duidelijke prioriteiten.

Aanbevolen literatuur over de Kraljic matrix

Deze literatuur biedt zowel de klassieke basis van Kraljic als moderne en praktische inzichten. Zo ontstaat een mix van theorie en direct toepasbare handvatten om de matrix effectief in te zetten in dagelijkse inkoop- en supply-chainbeslissingen.

1. Caniels, M. C. J., & Gelderman, C. (2005). Purchasing strategies in the Kraljic matrix — a power and dependence perspective. Journal of Purchasing and Supply Management, 11, 141–155. → Verdiept het model met factoren als macht en afhankelijkheid tussen koper en leverancier; helpt om te laten zien dat niet elke relatie “one size fits all” is.
2. Hesping, F., & Schiele, H. (2016). Matching tactical sourcing levers with the Kraljic matrix. Journal of Supply Chain Management, 52(2), 18–36. → Onderzoekt of en hoe verschillende tactieken gebruikt worden per kwadrant van de matrix — belangrijk om je artikel te verrijken met empirisch bewijs in plaats van alleen theorie.
3. Kraljic, P. (1983). Purchasing must become supply management. Harvard Business Review, 61(5), 109-117. → De klassieke en oorspronkelijke bron van de matrix. Onmisbaar om de basisprincipes en de rationale achter het model écht te begrijpen.
4. Lysons, K., & Farrington, B. (2016). Purchasing and Supply Chain Management. Harlow, UK: Pearson. → Combineert theoretische modellen met praktische tools; geschikt om in je artikel uit te leggen hoe bedrijven de Kraljic-matrix gebruiken in de dagelijkse praktijk.
5. Monczka, R. M., Handfield, R. B., Giunipero, L. C., & Patterson, J. L. (2022). Purchasing and Supply Chain Management. MA: Cengage. → Geeft actueel overzicht van inkoopstrategieën, risicomanagement en supplier-relaties — wat de Kraljic-matrix in context plaatst en relevant maakt voor moderne supply chains.
6. Montgomery, R. T., & Weinberg, C. B. (2018). A quantified Kraljic Portfolio Matrix: Using decision analysis to support purchasing decisions. Journal of Supply Chain Decisions, 4(1), 22–38. → Laat zien hoe je de matrix kunt kwantificeren en objectiever kunt inzetten voor strategische inkoop — super handig als je lezers wil helpen de Kraljic-matrix praktisch toe te passen.
7. van Weele, A. J. (2020). Purchasing and Supply Chain Management: Analysis, Planning and Practice. London, UK: Cengage. → Dit boek plaatst de Kraljic-matrix in het grotere veld van inkoop & supply chain management, en helpt je lezers te begrijpen hoe de matrix samenwerkt met andere strategieën.
8. Ye, Y. (2021). Empirical investigation of Kraljic portfolio matrix in service procurement. Journal of Supply Chain Management and Operations, 19(2), 45–61. → Past het model toe op diensten (in plaats van fysieke goederen), wat aantoont dat de matrix breed toepasbaar is. Erg relevant voor moderne organisaties met veel diensten inkoop.

Nu is het jouw beurt

Wat denk jij? Hoe pas jij de Kraljic matrix toe? Herken je het bovenstaande of heb je aanvullingen? Wat zijn volgens jou succes die kunnen bijdragen aan een goede inkoopportfolio analyse?

Deel jouw kennis en ervaring via het commentaar veld onderaan dit artikel.

Citatie voor dit artikel:
Mulder, P. (2013). Kraljic matrix. Retrieved [insert date] from Toolshero: https://www.toolshero.nl/strategie/kraljic-matrix/

Oorspronkelijke publicatiedatum: 16/10/2013 | Laatste update: 24/03/2025

Wilt u linken naar dit artikel, dat kan!
<a href=”https://www.toolshero.nl/strategie/kraljic-matrix/”>Toolshero: Kraljic matrix</a>

Artikel door:

Patty Mulder

Patty Mulder is een management expert op het gebied van competentie ontwikkeling, time management, persoonlijke effectiviteit en zakelijke communicatie. Naast content schrijven, is ze een business coach en verzorgt ze bedrijfstrainingen.