Mindfulness: uitleg en betekenis

Mindfulness: in dit artikel wordt het concept mindfulness uitgelegd. Na het lezen zal je de basisprincipes van deze krachtige persoonlijke geluk filosofie begrijpen. Dit artikel omvat de betekenis, de oorsprong ervan, de voordelen en praktische tips. Veel Leesplezier!

Wat is mindfulness? De achtergrond

Binnen het Boeddhisme is er de aandachtstraining Vipassana, die erop gericht is om mensen te brengen tot een ervaring van het huidige bestaan, zoals dit werkelijk is. Al 2.000 jaar wordt dit in het Boeddhisme toegepast en vipassana training is een specifieke boeddhistische meditatietechniek.

In de westerse medische en/ of psychotherapeutische context is mindfulness als begrip bekend geworden door de Amerikaanse onderzoeker Jon Kabat-Zinn, moleculair bioloog en oprichter van de Stress Reduction Clinic aan de universiteit van Massachusetts.

Kabat-Zinn ontleende de term mindfulness aan de Vietnam-monnik, Thich Nhat Hanh, die door zijn kritische houding tijdens de Vietnamoorlog uit zijn geboorteland werd verbannen en onder andere in Frankrijk ging wonen. Daarnaast schreef Thich Nhat Hanh meerdere invloedrijke boeken over mindfulness, waarin hij zijn inzichten wereldwijd toegankelijk maakte.

Kabat-Zinn leidde in de jaren zestig anderen op in het trainen van aandacht volgens de boeddhistische leer. Ook talrijke andere boeddhistische monniken hebben de vipassana in zijn zuivere vorm onderwezen, wat uiteindelijk geleid heeft tot veel westerse beoefenaars, van wat later mindfulness heet.

Tegenwoordig wordt dit onder andere toegepast in Mindfulness Based Stress Reduction program (MBSR), en Mindfulness Based Cognitive Therapy) MBCT. De methode heeft veel mensen geholpen met het omgaan met stress, angst en andere ongemakken.

Mindfulness = bewust aandacht, de uitleg

De betekenis van Mindfulness

Mindfulness betekent bewust aandacht geven aan dit moment en zonder oordeel opmerkzaam en bewust te zijn. Ondanks dat het afkomstig is vanuit het oosterse Boeddhisme is deze filosofie een Westerse psychotherapie, waarin de stressreductie centraal staat. Deze krachtige persoonlijke geluk filosofie bewijst zich als effectief instrument om stress tegen te gaan.

Mensen die veel stress ervaren door bijvoorbeeld een burn-out, leren door middel van deze filosofie beter omgaan met stress. Het gaat erom, met de volledige aandacht in het huidige moment aanwezig zijn. Niet teveel denken aan het verleden en ook niet teveel aandacht voor de toekomst.

Het gaat om het hier en nu. Door middel van deze filosofie leert men bewust om te gaan met stress en spanning, wat piekeren over de toekomst met zich mee kan brengen.

Enkele sleutelelementen van deze filosofie en methode zijn:

• Hier en nu: het betekent je richten op wat er op dit moment gebeurt
• Gedachten dwalen af: onze gedachten dwalen vaak af, maar we leren om ze voorzichtig terug te brengen
• Mentale gezondheid: deze filosofie helpt om hoe we ons mentaal voelen te verbeteren
• Gedachten en gevoelens: We observeren onze gedachten en gevoelens zonder oordeel wanneer we deze filosofie beoefenen
• Dagelijks leven: deze filosofie en techniek is nuttig in onze dagelijkse routines
• Regelmatige beoefening: Regelmatig deze filosofie beoefenen is belangrijk voor de voordelen ervan

Acceptatie

Hoewel deze filosofie wortels heeft in het boeddhisme, hoeven beoefenaars absoluut geen kennis te hebben van boeddhisme, vipassana, yoga of een andere meditatietechniek.

Eén van de belangrijkste elementen van deze filosofie is om tot acceptatie te komen. Mensen laten zich in het westen erg veel sturen door de dingen die moeten en door wat er van hen verwacht wordt.

Met deze filosofie en methode leert men te accepteren dat bepaalde dingen in het leven niet te sturen zijn en dat het ook niet nodig is om zelf alle touwtjes in handen te hebben.

Het gaat er voornamelijk om te leren met situaties om te gaan, die men niet zelf kan regisseren.

Deze filosofie is daarmee de gemoedstoestand die getypeerd wordt door de bewustwording van de eigen fysieke ervaringen, gevoelens en gedachten, zonder onmiddellijk over te gaan op automatische reacties.

Om toe te werken naar volledige mindfulness volgt men onder andere trainingen, meditatie- en andere aandacht oefeningen.

Kenmerken van Mindfulness

Deze filosofie en methode verwijst enerzijds naar training, waarin men leert om bewuster te leven en anders om te gaan met stressvolle gedachten en emoties.

Anderzijds is het een vorm van meditatie, waarin men zich op een niet reactieve manier bewust wordt van de fysieke en geestelijke sensatie en situatie van het moment. De bewuste aandacht staat hierin centraal. Verdere kenmerken zijn:

• In het hier-en-nu aanwezig zijn
• Opmerkzaamheid zonder oordelen
• Acceptatie van dat wat er is

Mindfulness heeft alle bovenstaande ingrediënten in zich. Men leert op die manier te leven met de eigen menselijke onhebbelijkheden, waaronder irritatie, ongeduld, frustratie, boosheid en verdriet. Door deze filosofie leert men met alles wat leidt tot onrust om te gaan.

Klachtafname en voordelen van Mindfulness

Mindfulness wordt vaak in trainingssessies aangeboden en helpt mensen om van het piekeren af te komen, beter te leren omgaan met stress, zich beter leren concentreren en daardoor gelukkiger te worden, meer te kunnen genieten, effectiever te kunnen werken en beter te slapen.

Dat zijn een aantal onderwerpen die tot klachtafname leiden. Daarnaast heeft een training ook het volgende tot gevolg:

• Vermindering stress en daardoor betere omgang met stressvolle situaties
• Verbetering concentratie en prestatie
• Beter kunnen ontspannen
• Positief zelfbeeld
• Vermindering angst
• Vermindering depressieve gevoelens
• Vermindering slapeloosheid

Door deze filosofie vindt er een verschuiving in de hersenactiviteit plaats van de linker naar de frontale cortex, wat onder andere minder angst tot gevolg heeft.

Mensen die vaker dan driemaal in hun leven met een depressie te maken hebben gehad, hebben na het volgen van een training 50% minder kans op terugval.

Figuur 1 – De voordelen van mindfulness

Oefenen

Een training behandelt een deel theorie in combinatie met oefeningen. Na een training krijgen kandidaten veel oefeningen mee naar huis, waaronder meditatieoefeningen. Oefening baart kunst en om tot een juiste mindset te komen is het daarom belangrijk om veel en dagelijks te oefenen en dit vol te blijven houden.

Door middel van deze training leert men de dingen te zien, zoals ze werkelijk zijn. Bij de oefeningen gaat het om waarnemen, aandacht geven, niet oordelen en acceptatie.

Aanbevolen boeken en publicaties over mindfulness

Mindfulness helpt om bewuster aandacht te geven aan wat er nu gebeurt. Niet door gedachten of gevoelens weg te duwen, maar door ze op te merken zonder er direct in mee te gaan. De onderstaande boeken en publicaties geven extra verdieping bij mindfulness, MBSR, acceptatie, stressreductie, aandachtstraining en de wetenschappelijke onderbouwing van deze filosofie in de praktijk.

1. Baer, R. A. (2003). Mindfulness training as a clinical intervention: A conceptual and empirical review. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 125-143. → Dit artikel geeft een vroege en duidelijke wetenschappelijke uitleg van mindfulness als klinische interventie. Baer bespreekt hoe deze filosofie kan helpen bij klachten zoals stress, piekeren en emotionele reactiviteit. Daardoor is deze bron waardevol voor lezers die mindfulness niet alleen als ontspanningstechniek willen zien.
2. Bishop, S. R. (2002). What do we really know about mindfulness-based stress reduction? Psychosomatic Medicine, 64(1), 71-83. → Bishop kijkt kritisch naar de stand van onderzoek rond Mindfulness-Based Stress Reduction. Dat is nuttig, omdat dit vaak populair wordt uitgelegd, terwijl de wetenschappelijke basis zorgvuldig bekeken moet worden. De bron helpt om genuanceerd te blijven over wat deze filosofie wel en niet kan doen.
3. Bishop, S. R., Lau, M., Shapiro, S., Carlson, L., Anderson, N. D., Carmody, J., Segal, Z. V., Abbey, S., Speca, M., Velting, D., & Devins, G. (2004). Mindfulness: A proposed operational definition. Clinical Psychology: Science and Practice, 11(3), 230-241. → Dit artikel is belangrijk omdat het mindfulness scherper probeert te definiëren. De auteurs beschrijven deze filosofie als aandacht voor het huidige moment, met een houding van openheid en acceptatie. Dat sluit goed aan bij de kern van het artikel: aandacht oefenen zonder direct te oordelen.
4. Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822-848. → Deze publicatie laat zien hoe aanwezig zijn in het moment samenhangt met psychologisch welzijn. De bron past goed bij deze filosofie, omdat zij laat zien dat aandacht niet alleen een oefening is, maar ook invloed kan hebben op hoe mensen omgaan met gedachten, emoties en dagelijkse ervaringen.
5. Dewulf, D. (2024). Mindfulness werkboek: gelukkig en veerkrachtig leven in het nu. Lannoo.
6. Kabat-Zinn, J. (1990). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness. New York, NY: Delacorte. → Dit boek is een van de belangrijkste basiswerken over mindfulness in de moderne gezondheidszorg. Kabat-Zinn beschrijft hoe Mindfulness-Based Stress Reduction kan helpen om anders om te gaan met stress, pijn en ziekte. Het boek maakt duidelijk dat deze filosofie niet bedoeld is om alles prettig te maken, maar om bewuster met ervaringen om te gaan.
7. Kabat-Zinn, J. (1994). Wherever you go, there you are: Mindfulness meditation in everyday life. New York, NY: Hyperion. → Een toegankelijke introductie op mindfulness in het dagelijks leven. Kabat-Zinn laat zien dat deze filosofie niet alleen plaatsvindt op een meditatiekussen, maar ook tijdens gewone momenten zoals lopen, werken, eten of wachten. Daardoor past deze bron goed bij lezers die klein en praktisch willen beginnen.
8. Nhat Hanh, T. (2024). Mindfulness – voor een gelukkig leven. BBNC Uitgevers.
9. Keng, S. L., Smoski, M. J., & Robins, C. J. (2011). Effects of mindfulness on psychological health: A review of empirical studies. Clinical Psychology Review, 31(6), 1041-1056. → Deze review bespreekt de effecten van mindfulness op psychologische gezondheid. De auteurs concluderen dat deze filosofie samenhangt met onder meer meer welzijn en minder psychologische klachten. Dat maakt de bron sterk voor de wetenschappelijke onderbouwing van deze filosofie.
10. Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2018). Mindfulness-based cognitive therapy for depression. New York, NY: Guilford Press. → Dit boek is belangrijk voor Mindfulness-Based Cognitive Therapy. MBCT combineert deze filosofie met cognitieve therapie en wordt vaak besproken bij terugkerende depressieve klachten. De bron laat goed zien hoe deze filosofie helpt om gedachten op te merken zonder ze meteen als waarheid te behandelen.
11. Shapiro, S. L., & Carlson, L. E. (2017). The art and science of mindfulness: Integrating mindfulness into psychology and the helping professions. Washington, DC: American Psychological Association. → Dit boek verbindt mindfulness met psychologie, begeleiding en professionele hulpverlening. Het is nuttig voor lezers die willen begrijpen hoe deze filosofie zorgvuldig kan worden toegepast in coaching, therapie, zorg en begeleiding, zonder het te versimpelen tot alleen ontspanning.
12. Shapiro, S. L., Carlson, L. E., Astin, J. A., & Freedman, B. (2006). Mechanisms of mindfulness. Journal of Clinical Psychology, 62(3), 373-386. → Dit artikel kijkt naar de werking achter mindfulness. De auteurs bespreken onder meer aandacht, intentie en houding. Dat is belangrijk, omdat mindfulness niet alleen gaat om stilzitten of ademhalen. De manier waarop iemand aandacht geeft, bepaalt mede wat de oefening oplevert.
13. Williams, M., & Penman, D. (2011). Mindfulness: A practical guide to finding peace in a frantic world. London, England: Piatkus. → Een praktische en laagdrempelige gids voor mindfulness in een druk leven. Het boek bevat oefeningen die helpen om aandacht, ademhaling en dagelijkse routines bewuster te gebruiken. Daardoor is het vooral geschikt voor lezers die deze filosofie direct willen toepassen zonder diep in de theorie te duiken.
14. Zeidan, F., Johnson, S. K., Diamond, B. J., David, Z., & Goolkasian, P. (2010). Mindfulness meditation improves cognition: Evidence of brief mental training. Consciousness and Cognition, 19(2), 597-605. → Dit artikel laat zien dat korte mindfulness training invloed kan hebben op aandacht en cognitieve prestaties. Dat sluit goed aan bij de praktische waarde van deze filosofie: regelmatig oefenen kan helpen om bewuster te reageren en minder snel automatisch mee te gaan in afleiding of spanning.

Citatie voor dit artikel:
Mulder, P. (2017). Mindfulness. Retrieved [insert date] from Toolshero: https://www.toolshero.nl/psychologie/mindfulness/

Oorspronkelijke publicatiedatum: 29-12-2017 | Laatste update: 13-05-2026

Wilt u linken naar dit artikel, dat kan!
<a href=”https://www.toolshero.nl/psychologie/mindfulness/>Toolshero: Mindfulness</a>

Geschreven door:

Patty Mulder

Patty Mulder is een management expert op het gebied van competentie ontwikkeling, time management, persoonlijke effectiviteit en zakelijke communicatie. Naast content schrijven, is ze een business coach en verzorgt ze bedrijfstrainingen.