Enneagram types: de uitleg en test

Enneagram: in dit artikel wordt het concept Enneagram praktisch uitgelegd. Dit artikel omvat de betekenis van dit eeuwenoude model, de verschillende types, de vleugels en inzicht. Na het lezen begrijp je de basis van deze zelfanalyse tool en persoonlijkheidstypen model. Tevens is er ook een test als download beschikbaar om je persoonlijkheidstype te ontdekken. Blijf lezen!

Wat is het Enneagram? De uitleg en betekenis

Het Enneagram beschrijft negen persoonlijkheidstypen en wordt vandaag de dag veel gebruikt in coaching, training en persoonlijke ontwikkeling. Hoewel vaak wordt verwezen naar een oude oorsprong in het Midden-Oosten, is het model in de huidige vorm vooral in de 20e eeuw ontwikkeld.

De naam komt uit het Grieks: “Ennea” betekent “negen” en “grammos” betekent “beweging” of “iets geschreven”. Het model wordt weergegeven als een cirkel met negen punten die met lijnen zijn verbonden. Die figuur laat zowel de negen typen als de onderlinge dynamiek daartussen zien.

Aan het begin van de 20e eeuw introduceerde de Armeense spiritueel leraar Georgi I. Gurdjieff het model in het Westen, vooral als spiritueel en kosmologisch symbool. Later koppelde Oscar Ichazo de negen punten aan concrete karakterpatronen, waarna Claudio Naranjo en anderen het verder uitwerkten richting de psychologie. Zo kreeg het model een plek in opleidingen, coaching en teamontwikkeling, met de nadruk op zelfinzicht en groei.

De wetenschappelijke basis van dit model is echter beperkt. In academische literatuur wordt het vaak als pseudowetenschappelijk gezien en de meetkwaliteit is niet vergelijkbaar met modellen als de Big Five. In de praktijk werkt het Enneagram daarom vooral goed als hulpmiddel voor reflectie en gesprek, niet als hard diagnostisch instrument of selectietool.

Persoonlijkheidstypen vanuit het Enneagram

Aan het model worden negen persoonlijkheidstypen gekoppeld, die elk met een vast punt en via lijnen met elkaar in verbinding staan. De onderlinge relaties van de persoonlijkheidstypen verlopen volgens vaste patronen.

De meeste mensen zullen in meerdere types wel iets van zichzelf herkennen, maar toch is bij iedereen één persoonlijkheidstype dominant. Een test kan hier uitsluitsel over geven.

De negen types zijn:

• Enneagram type 1: perfectionist
• Enneagram type 2: gever
• Enneagram type 3: presteerder
• Enneagram type 4: romanticus
• Enneagram type 5: waarnemer
• Enneagram type 6: loyalist
• Enneagram type 7: optimist
• Enneagram type 8: leider
• Enneagram type 9: bemiddelaar

Figuur 1 – de 9 types van het Enneagram model

De negen types toegelicht

Het model gaat terug naar de essentie. Elke passie heeft een aspect. Het model omschrijft negen basis types van ons gedrag. De typering van elk van de negen persoonlijkheidstypen is een beschrijving van behoeftes, aannames en positieve en minder positieve drijfveren in het leven.

Door inzicht vanuit dit model te krijgen, kunnen mensen zichzelf en het gedrag van anderen beter begrijpen. Daarnaast geeft het ook een handvat naar persoonlijke groei:

Type 1 Perfectionist

De perfectionist (The Perfectionist) wil de beste in alles zijn. Hij / zij is realistisch, consciëntieus, grondig, principieel en een controlefreak. Alles moet perfect en hij / zij is ontzettend kritisch. Hij/ zij heeft veel discipline, is betrouwbaar en ordelijk. Het nadeel is dat hij te veeleisend, te kritisch en te ongeduldig kan zijn.

Type 2 Gever

De gever (The Helper) wil vooral aardig gevonden worden. Hij / zij staat voor iedereen klaar en is betrokken en verzorgend. Hij/ zij heeft de neiging om zichzelf weg te cijferen en vindt het moeilijk om ‘nee’ te zeggen. Het nadeel is dat hij/zij bemoeizuchtig, jaloers en bezitterig kan zijn.

Type 3 Presteerder

De presteerder (The Achiever) wil succesvol zijn en bereikt door middel van keihard werken het beste resultaat. Hij/ zij is energiek, optimistisch, zelfverzekerd en doelgericht. Daardoor is hij zeer efficiënt en besluitvaardig. Nadeel is dat hij / zij egoïstisch kan zijn en berekenend en daarmee de gevoelens van andere negerend.

Type 4 Romanticus

De romanticus (The Individualist) is een gevoelsmens, zeer scherpzinnig, maar ook met pieken en dalen. Hij/ zij houdt van diepgang en heeft een hekel aan routineklussen. Nadeel is dat hij / zij emotioneel uit balans kan raken en vaak overdrijft.

Type 5 Waarnemer

De waarnemer (The Observer) is leergierig, nuchter, analytisch en inzichtelijk. Hij / zij beredeneert alles logisch en houdt emotioneel afstand. Het nadeel is dat hij/ zij daardoor kil en emotieloos kan overkomen en zichzelf afsluit van de buitenwereld.

Type 6 Loyalist

De loyalist (The Loyalist) wil zekerheid en veiligheid en heeft een groot gevoel van verantwoordelijk. Daardoor is hij / zij betrouwbaar en houdt hij zich aan de regels. Een nadeel is dat hij pessimistisch denkt en soms te achterdochtig is.

Type 7 Optimist

De optimist (The Optimist)is energiek, levendig en optimistisch. Nadeel is dat hij / zij daardoor oppervlakkig over kan komen, te impulsief kan reageren en zichzelf verliest in onrealistische dromen.

Type 8 Leider

De leider (The Leader) is vol zelfvertrouwen, direct, onafhankelijk en beschermend. Hij / zij is voor niets en niemand bang en gaat de strijd aan. Het nadeel is dat hij intimiderend kan overkomen, egocentrisch is en soms zelfs wraakzuchtig.

Type 9 Bemiddelaar

De bemiddelaar (The Mediator) streeft naar eenheid en wil in harmonie met anderen leven. Hij / zij bekijkt alles van verschillende kanten en ziet overal de voor- en nadelen van in. Hij/ zij kan goed onderhandelen en past zich snel aan. Het nadeel is dat hij / zij te snel is afgeleid en besluiteloos kan overkomen. Bovendien moet hij meer prioriteiten stellen.

De vleugels vanuit dit model

Naast het dominante persoonlijkheidstype zijn er nog twee andere typen van belang. Dit zijn de zogenoemde “vleugels” (Wings), die het dominante type nuanceren. De twee persoonlijkheidstypen die net iets lager scoren in een top 3, liggen naast het dominante type.

Zo heeft een perfectionist (1) vleugels van een bemiddelaar (9) en helper (2). Deze vleugels zijn niet bij iedereen even sterk. De negen persoonlijkheidstypen verhouden zich in een gestructureerde wijze tot elkaar.

In een ontspannen situatie, worden de goede eigenschappen van het type tegen de pijl in overgenomen. In een gespannen situatie worden de slechte eigenschappen van het type met de pijl mee overgenomen.

Inzicht vanuit dit model

Het model houdt zich met bewust en onbewust gedrag bezig en geeft de motivatie aan van waaruit in veel omstandigheden gehandeld of gedacht wordt. Daarnaast geeft het inzicht in het eigen karakter en de relaties met anderen. Het ene type is niet beter dan het andere; elke type heeft eigenschappen die doeltreffend kunnen zijn.

Door middel van dit model kan men zijn eigen sterke en zwakke punten en drijfveren ontdekken en dat van anderen. Het model en de bijbehorende test wordt vaak door managers gebruikt om verschillende type medewerkers beter te doorgronden en ze beter met elkaar te laten samenwerken.

Enneagram test

Om te weten welk persoonlijkheidstype je bent, kun je deze Enneagram test downloaden (in Excel formaat), invullen en jouw persoonlijkheidstype ontdekken via deze test.

Hoe deze Enneagram test te gebruiken

De uitkomst van de test is geen label dat vaststaat, maar een startpunt voor zelfreflectie. De hoogste scores laten vooral zien in welke typen iemand zich waarschijnlijk het meest herkent in gedrag en drijfveren. Het is een uitnodiging om verder te onderzoeken, niet een definitieve conclusie.

Veel mensen herkennen zich in meerdere typen tegelijk. Dat is normaal. Persoonlijkheid is complexer dan één enkele categorie. Daarom is het zinvol om niet alleen naar het hoogst scorende type te kijken, maar ook naar de nummers twee en drie in de uitslag. Juist in die combinatie ontstaat vaak een herkenbaar beeld van patronen, valkuilen en sterke kanten.

Na het invullen van de test helpt het om de beschrijvingen van de hoogst scorende typen rustig door te lezen. Daarbij is het zinvol om per type te noteren wat direct herkenbaar is, wat minder past en welke voorbeelden uit de praktijk daarbij opkomen. Denk aan typische reacties onder stress, manieren van samenwerken of situaties waarin iemand juist op zijn of haar best is.

De test werkt het sterkst als vertrekpunt voor een gesprek: met een collega, partner, coach of leidinggevende. In dat gesprek kunnen de uitkomsten worden gekoppeld aan concrete situaties in werk en privé. Op die manier blijft dit model een hulpmiddel om inzicht te krijgen en bewustere keuzes te maken, in plaats van een stempel dat iemand vastzet.

Enneagram verbinden met andere modellen

De Enneagramtest staat niet op zichzelf. De inzichten uit de test sluiten goed aan op andere modellen over gedrag, motivatie, leiderschap en samenwerking. Door ze te combineren ontstaat een completer beeld van hoe iemand denkt, voelt en handelt.

Persoonlijk leiderschap en coachend leiderschap

De Enneagramtypen geven taal aan drijfveren, valkuilen en automatische reacties. Dat maakt het een sterk vertrekpunt voor persoonlijk leiderschap: hoe reageert iemand onder druk, waar ontstaat energie, waar juist weerstand? In combinatie met modellen over persoonlijk leiderschap en coachend leiderschap helpt dit om concrete ontwikkeldoelen te formuleren. Het Enneagram maakt patronen zichtbaar, terwijl persoonlijk en coachend leiderschap zich richten op het oefenen van nieuw gedrag en het begeleiden van jezelf en anderen in verandering.

Teamrollen, conflictstijlen en communicatie

In teams laat het Enneagram zien waarom mensen zo verschillend reageren op doelen, veranderingen en spanning. Dat sluit goed aan op modellen als teamrollen, conflictstijlen en communicatiemodellen. Waar teamrolmodellen vooral laten zien welke bijdrage iemand van nature levert aan een team, laat het Enneagram de onderliggende motivatie en typische stressreacties zien. Door beide perspectieven naast elkaar te leggen, wordt duidelijk wie van nature welke rol pakt, wat spanning triggert en welke communicatiestijl wel of niet werkt. Dat maakt het makkelijker om misverstanden te begrijpen, samenwerking bewuster vorm te geven en teams gericht te ontwikkelen.

Aanbevolen boeken en artikelen over het Enneagram

1. Almaas, A. H. (2023). De negen sleutels tot het enneagram – Inzicht in je ware zelf. Samsara Uitgeverij B.V.
2. Baron, R., & Wagele, E. (1994). The Enneagram made easy: discover the 9 types of people. Harper Collins.
3. Hudson, R. (2000). Understanding the enneagram: The practical guide to personality types. Houghton Mifflin Harcourt.
4. Hendrix, T. (2014). The Enneagram: Nine Types In Depth. Retrieved 07/02/2024 from Udemy.
5. Ofman, D. & Weck, R. van der (2004). De kernkwaliteiten van het enneagram. Scriptum.
6. Palmer, H. (1991). The Enneagram: Understanding Yourself And The Others In Your Life Author. Harperone.
7. Riso, D. R., amp; Hudson, R. (2010). De wijsheid van het enneagram – Gids voor psychologische en spirituele groei voor de 9 persoonlijkheidstypen. HarperCollins Holland.

Citatie voor dit artikel:
Mulder, P. (2013). Enneagram types. Retrieved [insert date] from Toolshero: https://www.toolshero.nl/psychologie/enneagram-test/

Oorspronkelijke publicatiedatum: 11/03/2013 | Laatste update: 04/08/2025

Wilt u linken naar dit artikel, dat kan!
<a href=”https://www.toolshero.nl/psychologie/enneagram-test/”>Toolshero: Enneagram types</a>

Artikel door:

Patty Mulder

Patty Mulder is een management expert op het gebied van competentie ontwikkeling, time management, persoonlijke effectiviteit en zakelijke communicatie. Naast content schrijven, is ze een business coach en verzorgt ze bedrijfstrainingen.