SMART doelen formuleren: de uitleg plus voorbeelden

Smart doelen maken van een vaag voornemen een concreet plan dat je kunt uitvoeren en volgen. In de praktijk gaan doelen vaak mis omdat ze te algemeen blijven, zoals “meer omzet” of “beter samenwerken”. Dan is het onduidelijk wat je precies bedoelt, wanneer je tevreden bent en wie wat moet doen. Met smart doelen formuleer je afspraken specifieker, meetbaar en tijdgebonden. Daardoor ontstaat focus en worden resultaten zichtbaar. Voor de leidinggevende geeft dit houvast in aansturing, prioriteiten en evaluatie. Voor de medewerker maakt het duidelijk wat er verwacht wordt en waar je invloed ligt.

In dit artikel ontdek je wat smart doelen zijn, waar het acroniem voor staat en hoe je stap voor stap een doel scherp formuleert. Je krijgt praktische voorbeelden en tips om je doel uitdagend maar realistisch te houden. Ook vind je een smart doelen template waarmee je direct aan de slag kunt. Veel leesplezier.

Wat zijn SMART doelen? De uitleg

Iedereen die een doel nastreeft, weet dat het belangrijk is om een goede omschrijving van dit doel te hebben. Zomaar losse kreten leiden nergens toe. Door vooraf een concrete analyse te maken van hetgeen men nastreeft, helpt het om tot de eindstreep te komen.

Een handige manier om dit te bereiken is de zogenoemde SMART doelen of SMART methode. Dit acroniem staat voor Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden.

SMART doelen formuleren: hoe doe je dat?

Met een SMART doelstelling wordt er richting gegeven aan hetgeen men wilt bereiken. Daarmee stuurt het iedereen die een acceptabel doel nastreeft en is de kans groot dat er daadwerkelijk een eindpunt bereikt wordt. Door goede formulering van het doel, is het gemakkelijk voor iedereen te begrijpen. Hieronder wordt elke letter nader toegelicht inclusief SMART doelen voorbeelden.

Figuur 1 – componenten van SMART doelen

Specifiek

Een vage doelstelling als ‘ons bedrijf wil meer omzet halen’ geeft aan dat de huidige situatie niet toereikend is. De omzet moet blijkbaar hoger worden. In dit SMART methode voorbeeld is er nog geen echt plan achter de doelstelling.

Dat maakt het onduidelijk voor alle betrokkenen om er werk van te maken. De doelstelling moet dus preciezer en specifieker worden geformuleerd, zodat iedereen weet wat er van hem verwacht wordt.

Het doel moet een waarneembare actie, gedrag of resultaat beschrijven. Het helpt als hier een kwantitatieve waarde als een getal, bedrag of percentage aan wordt verbonden. Door vooraf antwoord te geven op zogenoemde W-vragen, wordt de doelstelling concreter:

1. Wat willen we bereiken? (20% meer omzet dan vorig jaar)
2. Wie zijn erbij betrokken? (afdeling marketing en commerciële binnen- en buitendienst)
3. Waar gaan we het mee doen? (door een budget vrij te maken van € 50.000,- voor het komend jaar)
4. Wanneer gebeurt het? (van 1 januari tot en met 31 december 2018)
5. Welke delen van de doelstelling zijn essentieel? (reclame moet actiever worden ingezet en de commerciële buitendienst moet alert zijn op aanvragen in het veld)
6. Waarom willen we dit doel bereiken? (de concurrentie neemt toe en om te overleven is het belangrijk om een belangrijke marktspeler te worden)

Meetbaar

Elke SMART doelstelling heeft een begin- en een eindpunt en geeft een maat voor de kwaliteit van de te leveren inspanning. Er moet een systeem, methode en procedure genoemd worden, waarmee bepaald wordt in welke mate het doel moment bereikt is. Het is daarom handig om een ijkpunt te hebben en zo mogelijk een nulmeting van de startsituatie te bepalen:

• Wat was de omzet van het afgelopen jaar? (1,2 miljoen in 2017)
• Hoe weet je of het doel bereikt is? (20% van 1,2 miljoen is € 240.000,-)
• Hoeveel moet er gedaan worden? (er moet een goede reclamecampagne worden opgestart met goede follow-up acties vanuit de commerciële binnen- en buitendienst)
• Hoe kan het gemeten worden? (door verkoopcijfers per maand en kwartaal te vergelijken met de cijfers van het voorgaande jaar)

Acceptabel (Ambitieus)

SMART doelen moeten acceptabel voor jezelf én voor de groep of afdeling zijn. Voor een leidinggevende is het van belang dat hij draagvlak voor het doel creëert bij zijn medewerkers. Alleen dan heeft het doel kans van slagen. Het draagvlak wordt groter wanneer de medewerkers betrokken worden bij besluitvorming.

Dat geldt voornamelijk voor korte termijn doelstellingen. Als blijkt dat 20% meer omzet dan het jaar ervoor inhoudt dat dit te ambitieus is waardoor het werkplezier achteruit gaat, dan moet dit percentage worden bijgesteld.

Zodoende dat bij Acceptabel ook Ambitieus wordt genoemd; beide gaan hand in hand en moeten goed in evenwicht zijn. Ambitie is leuk als het motiverend werkt. Trekt het de motivatie naar beneden, dan is de ambitie te hoog gegrepen waardoor iedereen op z’n tenen moet lopen.

Realistisch (Relevant)

Een realistisch doel houdt rekening met de praktijk en de werkzaamheden waarmee iedereen zich bezighoudt. Het is onmogelijk dat alle aandacht naar dezelfde doelstelling gaat; er zijn immers altijd andere zaken waaraan gewerkt wordt. Denk aan spoedopdrachten, tussendoor klusjes en onverwachte gebeurtenissen.

Daarnaast moeten SMART doelen relevant zijn voor de mensen die ermee aan de slag gaan. Wordt er aan de financiële afdeling opgedragen om zich sterk te maken voor 20% omzetverhoging, dan komt er waarschijnlijk weinig van terecht. Ook moet er goed in acht worden genomen of de eerdergenoemde afdelingen Marketing, Binnen- en Buitendienst daadwerkelijk de tijd en mankracht hebben om zich een jaar lang op de doelstelling te kunnen focussen.

Daarnaast moeten SMART doelen hen ook uitdagen. Zo niet, dan demotiveert het en wordt er geen tot weinig aandacht aan de SMART doelstelling besteed met als gevolg dat het doel niet bereikt wordt.

Realistisch gaat derhalve over de haalbaarheid van het doel. De doelstelling moet uitdagend zijn en voordeel opleveren voor de medewerkers die ermee gemoeid zijn. Ook moeten zij beschikken over de capaciteit, middelen en bevoegdheid om ermee aan de slag te gaan.

Tijdgebonden

Voornamelijk korte termijn doelstellingen die binnen een jaar gerealiseerd gaan worden, moeten SMART geformuleerd zijn. Bij lange termijn doelen is dat niet altijd mogelijk. Tijdgebonden wordt vaak verward met meetbaar, maar er is een duidelijk verschil. Tijdgebonden gaat daadwerkelijk om de tijd die wordt uitgetrokken om het doel te bereiken.

SMART doelen hebben daarom een duidelijke start- en einddatum. Een te krappe tijd werkt daarentegen weer demotiverend en is vervolgens niet acceptabel. In wezen is onder Specifiek al met de deelvraag ‘wanneer gebeurt het?’ antwoord gegeven op het tijdgebonden aspect; van 1 januari tot en met 31 december 2018 gaat er gewerkt worden aan het verhogen van 20% omzet en op 31 december moet dit € 240.000,- extra omzet als resultaat hebben.

‘Over 1 jaar’ is niet concreet; door een datum én een jaartal in de doelstelling te zetten, kan er beter naar worden toegewerkt. Een jaar is overigens een lange periode.

Door de doelstelling op te delen in subdoelstellingen die maandelijks een deadline kennen, kan er telkens toegewerkt worden naar een tussentijdse afronding. Dit stimuleert en motiveert en maakt het prettig om door te gaan als het tegenzit.

Boekentip
Grip – Het geheim van slim werken van Rick Pastoor
(112) | Nederlands | Paperback | 7 januari 2019 | 256 pagina’s
Ontdek hoe de GRIP-methode je rust, focus en controle geeft — de aanpak die duizenden professionals hielp van chaos naar structuur.    lees verder

SMART doelen voor persoonlijke ontwikkeling

Veel mensen nemen zich van alles voor in hun persoonlijke leven. Meer rust, gezonder leven, meer lezen, beter leren nee zeggen. Vaak blijft het bij een goed voornemen. De stap naar concreet gedrag ontbreekt. SMART doelen helpen om die kloof te verkleinen. Door heel precies te formuleren wat er gaat veranderen, wordt ontwikkeling beter te plannen en ook echt meetbaar.

Bij persoonlijke ontwikkeling gaat het niet alleen om grote stappen zoals een nieuwe functie. Kleine, gerichte doelen op het gebied van energie, vaardigheden, grenzen en balans hebben vaak het meeste effect. Belangrijk is dat het doel bij de eigen situatie past en haalbaar voelt. Liever een kleine, haalbare verandering die vol te houden is, dan een groot plan dat na twee weken strandt.

Enkele voorbeelden van persoonlijke SMART doelen

Gezondheid en energie

In plaats van “ik wil fitter worden” → Ik wandel de komende 8 weken op werkdagen minimaal vier keer per week 30 minuten tijdens of na de lunch.

Leren en nieuwe vaardigheden

In plaats van “ik wil beter worden in Excel” → Ik rond in de komende 3 maanden een online cursus Excel af en pas minimaal twee nieuwe functies toe in mijn huidige rapportages.

Grenzen en werk privé balans

In plaats van “ik wil beter mijn grenzen bewaken” → Ik stop de komende 6 weken op werkdagen uiterlijk om 18.30 uur met werken en bespreek deze afspraak met mijn leidinggevende en directe collega’s.

Zelfvertrouwen in presenteren

In plaats van “ik wil beter leren presenteren” → Ik bereid in de komende 2 maanden elke presentatie voor met een vaste checklist en vraag na afloop om concrete feedback aan minimaal één collega.

Ontspanning en herstel

In plaats van “ik wil meer ontspannen” → Ik plan in de komende 4 weken elke week één vaste avond zonder schermen en gebruik die tijd voor lezen of een andere ontspannende activiteit.

Dit soort doelen ondersteunen persoonlijke en professionele ontwikkeling tegelijk. Wie beter omgaat met energie, grenzen en vaardigheden, staat ook sterker in gesprekken, projecten en loopbaanstappen. Door persoonlijke thema’s in SMART doelen te vertalen, wordt groei minder vaag en ontstaat een duidelijk startpunt voor actie en reflectie.

SMART doelen in werk en loopbaan

In het werkveld en in de loopbaanplanning wordt veel gesproken over groeien en ontwikkelen. Meer verantwoordelijkheid, meer inhoudelijke diepgang, beter samenwerken, doorgroeien naar een andere rol. Als deze wensen niet concreet worden gemaakt, blijven het snel vage ambities. Met SMART doelen wordt duidelijk wat er precies verandert, wanneer dat zichtbaar moet zijn en welke stap als eerste komt.

Bij professionele ontwikkeling kun je grofweg drie gebieden onderscheiden. Vakinhoudelijke ontwikkeling, zoals nieuwe technieken, systemen of methodes leren. Vaardigheden in gedrag en communicatie, zoals presenteren, feedback geven of coachend leidinggeven. En loopbaanstappen, zoals taakverbreding, een projectrol of een volgende functie. Voor al deze gebieden maakt een SMART doel het gesprek veel concreter, zowel met jezelf als met een leidinggevende of HR.

Enkele voorbeelden van SMART doelen in werk en loopbaan

Vakinhoudelijke ontwikkeling

In plaats van “ik wil beter worden in projectmanagement” → In de komende 9 maanden volg ik een basisopleiding projectmanagement en begeleid ik minimaal één project van start tot evaluatie, met een afgesproken mentor als begeleider.

Vaardigheden in gedrag en communicatie

In plaats van “ik wil beter leren feedback geven” → In de komende 3 maanden geef ik elke week minimaal één collega gerichte feedback volgens een vast stappenplan en vraag ik na afloop expliciet om terugkoppeling op mijn aanpak.

Samenwerking en leidinggeven

In plaats van “ik wil sterker worden als leidinggevende” → In de komende 4 maanden plan ik met elk teamlid één ontwikkelgesprek van een uur, werk ik met hen minimaal één concreet ontwikkeldoel uit en kom ik hier na 8 weken gericht op terug.

Loopbaanstap of functieontwikkeling

In plaats van “ik wil doorgroeien naar een senior rol” → In het komende jaar zorg ik dat ik minimaal twee projecten trek met meer verantwoordelijkheid, vraag ik om een halfjaarlijks loopbaangesprek met mijn leidinggevende en verzamel ik feedback van collega’s over mijn rol in deze projecten.

Netwerk en zichtbaarheid

In plaats van “ik wil meer zichtbaar zijn in de organisatie” → In de komende 6 maanden presenteer ik minimaal twee keer de voortgang van mijn werk in een teamoverleg of afdelingsbijeenkomst en deel ik elke maand één inhoudelijke update via het interne kanaal.

Dit soort SMART doelen helpt om persoonlijke ambitie te verbinden met concrete werkafspraken. Voor de medewerker wordt duidelijk welke stap nu aan de beurt is. Voor de leidinggevende wordt het eenvoudiger om te ondersteunen, tijd vrij te maken en ontwikkeling te volgen. Zo wordt professionele groei geen los voornemen, maar een gepland en zichtbaar onderdeel van het dagelijkse werk.

Zo maak je in 5 stappen een eigen SMART doel

Veel mensen lopen vast op het moment dat een wens een concreet doel moet worden. Er is wel een idee, maar de formulering blijft vaag. Met onderstaande vijf stappen wordt het eenvoudiger om van een algemeen voornemen naar een scherp SMART doel te komen. Het werkt zowel voor persoonlijke als professionele ontwikkeling.

Stap 1 Maak het specifiek

Begin met de vraag: wat moet er precies veranderen. Beschrijf gedrag, resultaat of situatie zo concreet mogelijk. Vermijd woorden als beter, meer of minder zonder toelichting.

Voorbeeld: In plaats van ik wil fitter worden → Ik wil drie keer per week sportief bewegen gedurende minimaal dertig minuten.

Stap 2 Maak het meetbaar

Bepaal hoe zichtbaar wordt dat het doel wordt bereikt. Denk aan aantallen, tijd, frequentie of tastbare resultaten. De vraag is: waaraan is over een paar weken te merken dat er vooruitgang is.

Voorbeeld: Aantal keren sporten per week, aantal afgeronde opdrachten, aantal presentaties, aantal gelezen hoofdstukken.

Stap 3 Toets op acceptabel en ambitieus

Kijk vervolgens of het doel bij de persoon en de context past. Het doel moet uitdagend zijn, maar ook haalbaar voelen. De vraag is: sta ik hier echt achter en ben ik bereid hier tijd en energie in te steken. Zo nodig wordt de lat iets hoger of iets lager gelegd, zodat motivatie en realiteit in balans zijn.

Stap 4 Maak het realistisch en relevant

Controleer daarna of het doel past bij de huidige situatie in werk en privé. Is er voldoende tijd. Zijn de juiste middelen aanwezig. Sluit het aan bij wat nu belangrijk is in functie, studie of leven. Een doel dat los staat van de dagelijkse realiteit verdwijnt snel naar de achtergrond.

Stap 5 Koppel er een duidelijke tijd aan

Tot slot krijgt het doel een duidelijke termijn. Dat kan een einddatum zijn of een periode waarin het doel geldt. De vraag is: tegen wanneer wil ik dit bereikt hebben en welke momenten plan ik in om tussentijds te kijken hoe het gaat.

Wanneer deze vijf stappen worden doorlopen, ontstaat een zin zoals “In de komende drie maanden volg ik een online cursus, maak ik alle opdrachten af en bespreek ik de belangrijkste inzichten met mijn leidinggevende.”

Zo wordt een wens omgezet in een concreet SMART doel. Dat maakt het eenvoudiger om te starten, tussentijds bij te sturen en aan het eind terug te kijken wat het heeft opgeleverd.

Aan de slag met de SMART doelen template

Veel mensen kennen de SMART doelen methode, maar vinden het lastig om hun eigen doelen echt scherp en haalbaar op papier te krijgen. Goede voornemens verdwijnen dan snel naar de achtergrond en het blijft bij druk zijn in plaats van gericht ontwikkelen. De SMART doelen template helpt om die stap wél te zetten. Het is een praktisch invuldocument dat structuur geeft aan weekdoelen, maanddoelen en kwartaaldoelen, zowel privé als in het werk.

Met de template vertaal je de theorie uit het artikel direct naar je eigen situatie. Je wordt stap voor stap geholpen om doelen specifieker, meetbaar en realistischer te maken. De opbouw houdt rekening met persoonlijke én professionele ontwikkeling. De template is geschikt voor projectplannen, ondernemingsplannen en marketingplannen, maar ook voor individuele ontwikkeldoelen, POP gesprekken en loopbaanstappen.

In de template vind je onder andere

• Duidelijke invulvakken voor Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden
• Ruimte om per doel acties, mijlpalen en tussentijdse evaluatiemomenten vast te leggen
• Plaats voor reflectie wat goed ging, wat je bijstuurt en welke volgende stap je kiest

Belangrijk is dat een SMART doel geen keurslijf hoeft te zijn. De template nodigt juist uit om tussentijds te evalueren en bij te sturen. Doelen mogen mee bewegen met veranderingen in werk, organisatie of privéleven. Zo blijft SMART werken een hulpmiddel om te focussen, niet een star systeem.

Wil je de stap maken van weten hoe SMART werkt naar het consequent toepassen in je eigen leven en werk, dan biedt deze template een concreet startpunt. Download de SMART doelen template, kies één of twee doelen en vul ze rustig in. Vanuit daar kun je gericht aan de slag, periodiek terugkijken en zien welke ontwikkeling je echt hebt doorgemaakt.

SMART verbinden met andere Toolshero modellen

SMART doelen worden nog krachtiger als zij niet op zichzelf staan, maar worden gekoppeld aan andere ontwikkelinstrumenten. Zo ontstaat een samenhang tussen overzicht, richting, planning en opvolging. Dat helpt lezers om niet alleen losse doelen te formuleren, maar hun persoonlijke en professionele ontwikkeling als geheel te sturen.

Een eerste logische combinatie is SMART met het Wheel of Life. Het levenswiel laat zien hoe iemand zijn of haar leven op verschillende gebieden ervaart, zoals werk, gezondheid, relaties en vrije tijd. Vanuit die brede foto kunnen één of twee levensgebieden worden gekozen waar nu de meeste aandacht nodig is. Per gekozen gebied wordt vervolgens één concreet SMART doel geformuleerd. Zo ontstaat focus, zonder de balans uit het oog te verliezen.

Ook Ikigai sluit goed aan op SMART werken. Ikigai gaat over de combinatie van wat iemand graag doet, waar hij of zij goed in is, wat de wereld nodig heeft en waarvoor betaald kan worden. Vanuit deze vier vragen wordt duidelijk welke richting echt betekenisvol is. SMART doelen kunnen daarna helpen om kleine, concrete stappen te zetten richting werk en projecten die beter aansluiten bij talent en motivatie.

In de dagelijkse praktijk helpt de Eisenhower matrix om tijd en aandacht te sturen. De matrix maakt onderscheid tussen urgente en belangrijke taken. Belangrijke maar niet urgente doelen verdwijnen snel uit beeld als er geen structuur is. Door deze doelen SMART te formuleren en bewust in te plannen, krijgen zij een vaste plaats in de week of maand. De combinatie van Eisenhower matrix en SMART voorkomt dat ontwikkeling steeds wordt uitgesteld.

Tot slot zijn SMART doelen een bruikbare basis voor persoonlijke ontwikkelplannen en zelfmanagement. In een POP gesprek of jaargesprek kunnen één of enkele SMART doelen worden vastgelegd rond vaardigheden, projecten of loopbaanstappen. Door terugkerende momenten in te bouwen om deze doelen te evalueren, ontstaat een doorlopende leerlijn. Lezers ervaren dan niet alleen meer grip op hun doelen, maar zien ook concreter welke ontwikkeling zij over een langere periode hebben doorgemaakt.

Door SMART te verbinden met deze andere modellen, wordt het artikel geen losse uitleg over een acroniem, maar een knooppunt in een groter ontwikkelproces. Dat helpt lezers om theorie te koppelen aan concrete stappen, passende keuzes te maken en hun eigen groei beter te volgen.

Aanbevolen boeken en artikelen over SMART doelen

Deze boeken en artikelen leggen de theorie achter SMART doelen helder uit en verbindt deze met doelstellingstheorie, motivatie en prestatie. De mix van klassieke bronnen en moderne inzichten helpt om te begrijpen waarom specifieke, meetbare, haalbare, relevante en tijdgebonden doelen werken en hoe je ze structureel kunt gebruiken in zowel persoonlijke als professionele context.

1. Doran, G. T. (1981). There’s a S.M.A.R.T. way to write management’s goals and objectives. Management Review, 70(11), 35–36. → De oorspronkelijke bron waarin SMART doelen criteria praktisch worden geïntroduceerd, onmisbaar om de geschiedenis en logica van SMART doelen te begrijpen.
2. Grant, A. M., & Dweck, C. S. (2003). Clarifying achievement goals and their impact. Journal of Personality and Social Psychology, 85(3), 541–553. → Onderzoekt doelen vanuit een motivatiepsychologisch perspectief en toont waarom concreetheid en focus belangrijk zijn bij doelformulering.
3. Locke, E. A., & Latham, G. P. (2006). New directions in goal-setting theory. Current Directions in Psychological Science, 15(5), 265–268. → Verheldert de belangrijkste principes van doelstellingstheorie en toont waarom specifieke, meetbare doelen effectiever zijn dan vage intenties.
4. Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a Practically Useful Theory of Goal Setting and Task Motivation. American Psychologist, 57(9), 705–717. → Verbindt doelsetting theory aan werkmotivatie en prestaties, en legt uit waarom concreet geformuleerde doelen effect hebben.
5. Locke, E. A., Shaw, K. N., Saari, L. M., & Latham, G. P. (1981). Goal setting and task performance: 1969–1980. Psychological Bulletin, 90(1), 125–152. → Een klassiek overzicht van doelstellingsexperimenten dat de basis vormt voor moderne technieken zoals SMART.
6. Rubin, R. S. (2002). Will at Work: How to Lead Your Team to Results with Maximized Commitment. Boston, MA: Harvard Business School Press. → Versterkt het belang van heldere doelformulering en commitment, wat het fundament van SMART doelen denken verder verdiept.
7. Covey, S. R. (1994). First Things First. New York, NY: Simon & Schuster. → Verbindt doelen met prioriteiten en levensbalans, wat helpt om SMART doelen te integreren in bredere persoonlijke ontwikkeling.
8. Latham, G. P. (2019). Becoming the Evidence-Based Manager: Making Smart Decisions Using Evidence and Data. London, UK: Kogan Page. → Laat zien hoe je doelen koppelt aan bewijs en prestatiemeting, wat de toepassing van SMART-principes in organisaties versterkt.
9. Mento, A. J., Steel, R. P., & Karren, R. J. (1987). A meta-analytic study of the effects of goal setting on task performance: 1966–1984. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 39(1), 52–83. → Geeft empirisch bewijs dat gestructureerde doelstelling leidt tot betere prestaties, wat de rationale van SMART doelen onderbouwt.
10. Pastoor, R. (2019). GRIP: Het geheim van slim werken. Uitgeverij Nz → Dit boek, met de GRIP-methode, laat zien hoe jij de baas wordt over je agenda, to-do-lijst en mailbox – in plaats van andersom.
11. Tubbs, S. L. (1986). Goal Setting: A Meta-Analytic Examination of the Empirical Evidence. Journal of Applied Psychology, 71(3), 474–483. → Onderbouwt de impact van doelstelling op motivatie en prestatie, wat helpt om de werking van SMART doelen te duiden.

Citatie voor dit artikel:
Mulder, P. (2018). SMART doelen. Retrieved [insert date] from Toolshero: https://www.toolshero.nl/persoonlijke-ontwikkeling/smart-doelen/

Oorspronkelijke publicatiedatum: 07/03/2018 | Laatste update: 01/14/2026

Wilt u linken naar dit artikel, dat kan!
<a href=”https://www.toolshero.nl/persoonlijke-ontwikkeling/smart-doelen/”>Toolshero: SMART doelen</a>

Artikel door:

Patty Mulder

Patty Mulder is een management expert op het gebied van competentie ontwikkeling, time management, persoonlijke effectiviteit en zakelijke communicatie. Naast content schrijven, is ze een business coach en verzorgt ze bedrijfstrainingen.