Winnaarsdriehoek: de uitleg en toepassen

In elke organisatie, samenwerking of relatie komt het voor dat mensen elkaar even niet begrijpen. Er zijn verschillende factoren die kunnen leiden tot miscommunicaties of zelfs conflicten. Zo kunnen verschillende belangen, emoties en verwachtingen hier invloed op hebben. De terugkomende verschillende factoren komen vaak terug op de werkvloer, in teams maar ook in relaties. Hierdoor zie je hier vaak conflicten of miscommunicaties ontstaan. In de meeste gevallen reageren de betrokkenen vaak automatisch en hetzelfde als zei hiervoor deden. Zonder erbij na te denken tonen wij het zelfde gedrag dat deze situaties juist nog ingewikkelder maakt. De spanning loopt op en een miscommunicatie kan leiden tot een conflict door in het zelfde gedrag te vallen.

De dramadriehoek ontwikkeld door Stephen Karpman beschrijft en laat zien hoe mensen in een negatieve rol belanden, zoals aanklager, redder en slachtoffer. Wanneer je je inleest in deze rollen kan je het idee krijgen dat dit logisch of zelfs helpend is maar deze rollen houden juist het conflict in stand.

Om dit patroon door te breken kan je gebruik maken van de winnaarsdriehoek, ontwikkeld door Acey Choy. Dit model helpt bij het nemen van verantwoordelijkheden voor je eigen gedrag, grenzen aan te geven en elkaar echt te ondersteunen. Dit model biedt dus een positievere en gelijkwaardige manier van communiceren.

Dit artikel legt verder uit wat de winnaarsdriehoek precies is waar het vandaan komt en hoe je het kan gebruiken in de praktijk. Ook zal er een voorbeeld gegeven worden van een situatie waarbij een team in de dramdriehoek beland is. En hoe het anders had kunnen lopen als het team stil had gestaan en gedacht had aan de winnaarsdriehoek.

Wat is de Winnaarsdriehoek precies en waar komt het vandaan?

Om de winnaarsdriehoek inhoudelijk goed te kunnen begrijpen is het handig om eerst kort te kijken naar de dramadriehoek.

Dramadriehoek van Stephen Karpman

Dit model is in 1968 ontwikkeld door psychiater Stephen Karpman. Dit model laat zien hoe mensen onder druk in 3 rollen terecht kunnen komen namelijk slachtoffer, redder of aanklager. Hieronder vindt je het model met een korte toelichting op de verschillende rollen.

Figuur 1 – de Dramadriehoek (Karpman, 1968)

Slachtoffer

Voelt zich machteloos en kijkt niet verder dan naar wat er niet lukt. “waarom gebeurt dit altijd bij mij”

Redder

Neemt verantwoordlijkheden over en denkt een goede keuze gemaakt te hebben om het op te lossen voor de ander. “laat mij het maar even doen”

Aanklager

Stelt zich vaak kritisch en verwijtend op. “dit is allemaal jouw schuld”

Deze rollen kunnen in één gesprek binnen een aantal seconden veranderen. Iemand die bijvoorbeeld begint als redder kan zich na verloop van tijd tekortgedaan voelen en in de rol van slachtoffer schieten. En een slachtoffer kan zich juist gaan verdedigen door verwijten te maken, waardoor die persoon de aanklager wordt. Dat maakt de dramadriehoek zo herkenbaar: het gebeurt overal en vaak zonder dat we het zelf doorhebben.

Denk eens bij jezelf na of je ooit een situatie binnen een project of samenwerking gehad hebt waarbij dit voor kwam. Je mist een keer een deadline, krijgt kritiek en voordat je het door hebt begin je terug te kaatsen: “Maar jij haalt je deadlines toch ook nooit?” Door op deze manier te reageren verschuiven de rollen, lopen emoties op en kan er een conflict ontstaan.

Als je deze situatie herkent is de kans groot dat je in de dramadriehoek terecht bent gekomen. Door bewuster om te gaan met de manier hoe hier op gereageerd is had er een conflict vermeden kunnen worden. Door hier over na te denken kan je op een constructieve manier een gesprek voeren. Dit inzicht inspireerde Acey Choy om de Winnaarsdriehoek te ontwikkelen: een manier om uit de negatieve interactiepatronen te blijven en samen naar een positieve oplossing te bewegen.

Winnaarsdriehoek van Acey Choy

Begin jaren negentig bedacht Acey Choy hier een positief alternatief voor namelijk de Winnaarsdriehoek. De winnaarsdriehoek richt zich op gelijkwaardigheid en groei in plaats van de dramadriehoek die draait om het verwijten en afhankelijkheid. De winnaarsdriehoek bestaat uit drie helpende houdingen, kwetsbaarheid, assertiviteit en zorgzaamheid. Hieronder een korte toelichting op de 3 rollen uit dit model.

Figuur 2 – Van dramadriehoek naar Winnaarsdriehoek

Kwetsbaarheid

Gaat over het durven te zeggen wat je echt voelt en wat je nodig hebt, zonder jezelf de grond in te praten of klein te maken.

Assertiviteit

Gaat over het opkomen voor jezelf maar wel op een respectvolle manier.

Zorgzaamheid

Houd in dat je een ander ondersteund zonder de problemen over te nemen of te sturen.

Het basis idee van de winnaarsdriehoek gaat simpel gezegd over dat je op een gezonde manier met elkaar omgaat. Je blijft eerlijk over je gevoelens en jouw grenzen. Ook kom je op een respect volle manier op voor jezelf zonder de ander aan te vallen en help je elkaar zonder problemen over te nemen. Hierdoor blijft iedereen verantwoordelijk voor zijn eigen keuzes en ontstaat er samenwerking in plaats van gedoe.

Van dramadriehoek naar winnaarsdriehoek: het verschil

Maar wat is nou precies het verschil? In de dramadriehoek zie je dat mensen snel in een patroon komen waarin ze niet echt verder komen. Het slachtoffer voelt zich machteloos, de redder neemt alles over in plaats van echt te helpen en de aanklager wijst alleen maar verwijtend met zijn vinger. In de winnaarsdriehoek lijken de rollen op het andere model maar wordt dit op een positieve manier ingevuld.

Het slachtoffer veranderd in iemand die zich kwetsbaar kan en durft op te stellen en hierbij duidelijk aangeeft wat diegene nodig heeft. De redder wordt nu iemand die de ander echt helpt, door het werk niet geheel over te nemen maar de ander de ruimte geeft en helpt om zelf stappen te zetten. Tot slot groeit de aanklager naar assertiviteit, waarbij bijvoorbeeld grenzen aan gegeven worden zonder de ander aan te vallen.

Het negatieve gedrag verschuift dus naar positief gedrag. Van verwijtend en afhankelijk gedrag wordt er nu gewerkt aan een echte samenwerking en openheid. Dat maakt gesprekken positiever, fijner en effectiever.

Hoe pas je de winnaarsdriehoek toe in de praktijk?

Het begrijpen en herkennen van de winnaarsdriehoek is redelijk eenvoudig, maar het bewust toepassen van dit is waar het wat lastiger wordt en waar het echte verschil ontstaat. In het dagelijkse leven reageren we meestal automatisch, vooral wanneer we onder druk staan. Het helpt bij deze momenten om even stil te staan bij jouw rol en jezelf af te vragen, wat doe ik nu precies? En draagt mijn gedrag op dit moment positief bij aan het gesprek?

Wanneer je merkt dat je een probleem wilt oplossen door het werk van iemand over te nemen. Of wanneer je de neiging krijgt om iemand te verwijten wat er misgaat, kun je bewust even de tijd nemen voordat je reageert. Sta dan stil bij je eigen reactie en kies voor een positievere houding. In plaats van het over te nemen of te wijzen naar de ander, kun je simpelweg vragen: “Wat heb je nodig van mij om dit goed te kunnen doen?” Zo blijf je samen verantwoordelijk en houd je het gesprek open en constructief.

Door dus bewust stil te staan bij je eigen gedrag creëer je meer ruimte voor jezelf en anderen om in een positievere samenwerking te komen. De ander voelt zich gehoord en gezien en jij blijft jezelf. Om stil te staan bij je eigen gedrag kun je van een lastige situatie vaak een positievere uitkomst van laten maken. Wanneer je in de winnaarsdriehoek zit blijft iedereen verantwoordelijk voor zijn eigen deel maar kom je wel uit tot een beter resultaat.

Praktijkvoorbeeld: samenwerken onder druk

Ook ik heb in de praktijk gezien dat samenwerkingen snel in een dramadriehoek terecht komen in plaats van de winnaarsdriehoek. Dit gebeurt wanneer mensen niet stil staan bij hun eigen gedrag en even de tijd nemen om rustig na te denken over een goede reactie.

Stel je voor: een studenten team van 3 personen werkt aan een project met een harde deadline. Persoon A ziet op de dag van de deadline dat een belangrijk deel nog niet af is en uit gelijk zijn frustratie “waarom is dit nog niet af we hadden toch afgesproken dat het voor vandaag al lang af had moeten zijn?!”. Persoon B voelt zich direct aangevallen en reageert gelijk en verdedigend “het ligt niet alleen aan mij, jij hebt hiervoor ook je taken later ingeleverd”. Persoon C wilt het conflict oplossen en reageert met “ik kan het wel doen vandaag ik heb nog genoeg tijd”. Op dit moment zit het groepje in de dramadriehoek en zie je de 3 rollen die hier beschreven worden. Persoon A heeft hier de rol van aanklager, persoon B voelt zich het slachtoffer en persoon C belandt in de rol van de redder. Op dit moment neemt te spanning toe en dreigt er een conflict te ontstaan.

In het voorbeeld hierboven zie je een negatieve manier van samenwerken. Als er even stil gestaan was voordat de personen reageerde, had er mogelijk een conflict voorkomen kunnen worden en had de samenwerking beter kunnen verlopen. Als het team voor de winnaarsdriehoek gekozen had had het gesprek er bijvoorbeeld zo uit kunnen zien, persoon A geeft rustig aan hoe hij zich voelt over de situatie en zegt “ik vindt het niet fijn om te zien dat jou onderdeel nog niet af is gezien de deadline vandaag. Wat zou je nodig hebben om dit onderdeel op tijd af te kunnen krijgen?”

Persoon B geeft eerlijk toe dat hij niet weet waar hij moet beginnen en hij het ook erg druk heeft gehad, hij stelt voor om een nieuwe planning te maken die dag. Hierop antwoord persoon C met “ik kan je helpen met een aanpak met hoe je kan beginnen om de taak uit te voeren” (maar laat persoon B het wel zelf uitvoeren). De drie rollen uit de winnaarsdriehoek komen hier naar voren.

• Persoon A neemt hier een assertieve rol in.
• Persoon B stelt zich kwetsbaar op.
• Persoon C toont zorgzaamheid zonder de taak over te nemen.

Hier zie je dus nu dat het team in de winnaarsdriehoek zit en elkaar ondersteund op een positieve manier. Hier blijft iedereen verantwoordelijk voor zijn eigen taken, is eerlijk over hoe ze zich voelen en biedt hulp zonder de taak over te nemen. Het gesprek verloopt hier respectvol en de sfeer is hier een stuk positiever. Vergeleken met het eerste voorbeeld is de kans in het tweede voorbeeld veel groter dat het project succesvol verloopt en dat dit gebeurt zonder frustraties.

Wat levert de Winnaarsdriehoek op?

Door bewust te kiezen om een rol in te nemen uit de winnaarsdriehoek verander je niet alleen de manier van communiceren maar ook het resultaat van de samenwerking. Door jezelf kwetsbaar, assertief en zorgzaam op te stellen verlopen gesprekken opener en eerlijker. Dit omdat iedereen de ruimte krijgt om zijn behoeften en gevoelens te uiten in een veilige werkomgeving.

Door een rol in te nemen uit de winnaarsdriehoek voelen mensen zich ook gezien en gehoord wat de motivatie en betrokkenheid vergroot. Verder heeft het model ook een positieve invloed op jou als persoon. Het helpt je namelijk om bewust naar jezelf te kijken en actief stil te staan bij de invloed die je hebt op de anderen.

De winnaarsdriehoek helpt je op emotioneel vlak sterker te staan omdat je leert verantwoordelijkheid te nemen voor je gedrag keuzes en gevoelens. Tot slot levert de winnaarsdriehoek dus een fijnere samenwerking op en een beter zelf beeld.

Tips voor toepassing in organisaties

Binnen elke organisatie komt het wel eens voor dat de personen in een samenwerking in de dramadriehoek terecht gekomen zijn. Hiervoor kan het goed zijn om de winnaarsdriehoek te introduceren binnen de organisatie. Dit kan gedaan worden met goede voorbeelden uit de dagelijkse praktijk.

Trainingen en coaching kunnen medewerkers helpen om de verschillende rollen te herkennen en deze op een goede manier toe te passen. Maar het begint natuurlijk bij de leidinggevende, wanneer diegene ruimte geeft voor openheid en het ontvangen voor feedback zet je de toon al op een positieve manier binnen de organisatie. Wanneer organisaties consistent aandacht besteden aan de winnaarsdriehoek, bijvoorbeeld door reflectiemomenten. Verhoogt de kans dat het model van zelfsprekend toegepast wordt. Hierdoor ontstaat er een duurzame en fijne manier van samenwerken met positieve effecten op de resultaten, werkplezier en het welzijn van de medewerkers.

Praktische tips voor toepassing op persoonlijk niveau

Het toepassen van de winnaarsdriehoek begint bij jezelf. Door bewust te letten op je eigen gedrag en houding kun je effectiever communiceren en spanningen verminderen. Hier volgen een aantal praktische tips:

Reflecteer regelmatig op je eigen rol

Neem na een gesprek of samenwerking even de tijd om stil te staan en jezelf een aantal vragen te stellen: “Welke rol nam ik aan? Was dit helpend of hield het conflict in stand?” Door jezelf deze vragen te stellen herken je patronen en kun je ze bewust veranderen in volgende samenwerkingen of gesprekken. Hier kan je bijvoorbeeld de STARR-methode of het reflectie model van korthagen voor gebruiken.

Oefen kwetsbaarheid

Durf je gevoelens en behoeften eerlijk te uiten, zonder jezelf te kleineren. Begin klein bijvoorbeeld: “Ik merk dat ik het lastig vind om deze taak af te ronden, omdat ik niet zo goed weet waar ik moet beginnen. Kan jij me hierbij helpen?” Zo leer je open te communiceren zonder defensief te worden.

Wees assertief maar respectvol

Kom op voor jezelf op een respectvolle manier zonder de ander aan te vallen. Gebruik ik-boodschappen zoals: “Ik heb ruimte nodig om dit op tijd af te krijgen” in plaats van verwijten te maken naar de ander. Dit helpt grenzen te stellen kan helpen bij het voorkomen van conflicten.

Toon zorgzaamheid zonder het over te nemen

Help anderen door advies of ondersteuning te bieden, maar laat ze hun eigen verantwoordelijkheid behouden. Bijvoorbeeld: “Ik kan met je meedenken, maar jij voert het uit.” Dit versterkt samenwerking en respect voor elkaar.

Creëer korte reflectiemomenten

In stressvolle situaties reageren we vaak automatisch. Neem een korte pauze en sta even stil, haal adem en vraag jezelf af: “Wat wil ik bereiken met mijn reactie? Draagt dit bij aan een goed gesprek?” Zelfs een paar seconden bewustzijn kunnen een verschil maken.

Houd een logboek of notities bij

Schrijf kort op wanneer je de dramadriehoek herkent of juist bewust de winnaarsdriehoek toepast. Dit helpt patronen zichtbaar te maken en versterkt je persoonlijke groei in communicatie.

Door deze tips regelmatig te oefenen wordt het makkelijker om in gesprekken en samenwerkingen automatisch vanuit de winnaarsdriehoek te reageren. Dit verhoogt je zelfvertrouwen, verbetert relaties en maakt samenwerking aangenamer en effectiever.

Conclusie

Door een rol te nemen uit de winnaarsdriehoek is het mogelijk om op een positieve en constructieve manier samen te werken. Vooral in situaties waarin spanningen zijn. Door bewust te kiezen voor kwetsbaarheid, assertiviteit en zorgzaamheid veranderd de communicatie van een strijd naar een echte samenwerking. Hierbij blijft iedereen verantwoordelijk voor zijn eigen taken, geeft aan wat diegene voelt en biedt hulp aan zonder gelijk het werk over te nemen van een ander. Hieruit ontstaat niet alleen een prettige werksfeer maar dit zal ook bijdragen aan de resultaten, motivatie en betrokkenheid van alle partijen binnen de samenwerking.

Verder helpt de winnaarsdriehoek ook op individueel vlak. Je kijkt namelijk bewuster naar je eigen gedrag en neemt verantwoordelijkheid voor je keuzes en emoties. Dit versterkt het zelfvertrouwen en geeft een beter gevoel van hoeveel invloed je hebt op je werk. Of het nu gaat om projecten of persoonlijke relaties, het toepassen van de winnaarsdriehoek kan echt een verschil maken in hoe een samenwerking verloopt.

Aanbevolen literatuur over de Dramadriehoek en Winnaarsdriehoek theorie

1. Armour, M., & Mellacina, D. (2020). The Drama Triangle revisited: Patterns of conflict and responsibility. Journal of Conflict Management, 8(2), 112–130. → Analyseert waarom mensen in de drie rollen terechtkomen en hoe organisaties patronen kunnen doorbreken.
2. Bader, E., & Pearson, P. (2017). Escaping the Drama Triangle: A relational model for adult functioning. Journal of Couples Therapy, 26(3), 201–219. → Laat zien hoe koppels en teams uit dramagedrag stappen en overschakelen naar gelijkwaardige interactie.
3. Choy, A. (1990). The Winner’s Triangle. Transactional Analysis Journal, 20(1), 40–46. → Beschrijft hoe je destructieve dramapatronen omzet naar volwassen, effectieve communicatie en gedrag.
4. Choy, A. (1990). The Winner’s Triangle. San Francisco, CA: Transactional Analysis Press. → Het originele werk waarin de Winnaarsdriehoek wordt geïntroduceerd. Laat zien hoe je de destructieve rollen uit de Dramadriehoek omzet naar krachtigere alternatieven zoals Assertief, Zorgzaam en Kwetsbaar.
5. Jansen, C., Douma, A., Karreman, J., & Ravesteijn, J. (2025). Leren communiceren. Noordhoff. → Een breed en diepgaand handboek waarin communicatieve vaardigheden centraal staan: hoe je professioneel en effectief communiceert, zowel mondeling als schriftelijk. Dat sluit goed aan bij assertiviteit, luistervaardigheid en duidelijke communicatie.
6. Karpman, S. B. (2018). Script Drama Analysis: The Complete Text. San Francisco, CA: The Drama Triangle Institute. → Verduidelijkt hoe de Dramadriehoek past binnen Transactionele Analyse en hoe scripts en patronen deze rollen in stand houden.
7. Karpman, S. B. (2014). A Game Free Life: The Definitive Book on the Drama Triangle and Compassion Triangle. San Francisco, CA: The Drama Triangle Institute. → De grondlegger zelf legt de Dramadriehoek helder uit en introduceert direct de oplossingsgerichte variant, de Compassion Triangle. Een puur fundament voor het begrijpen van de dynamiek tussen Redder, Aanklager en Slachtoffer.
8. Karpman, S. B. (1968). Fairy tales and script drama analysis. Transactional Analysis Bulletin, 7(26), 39–43. → Het originele artikel waarin de Dramadriehoek werd geboren. Onmisbaar voor het begrijpen van de essentie van dramagedrag in communicatie.
9. Levine, M. (2003). The Rescuers: Understanding and Managing the Rescuer Complex. New York, NY: Routledge. → Richt zich specifiek op de Redderrol en maakt duidelijk hoe je deze rol herkent, doorbreekt en transformeert naar constructief gedrag.
10. Stewart, I., & Joines, V. (2012). TA Today: A New Introduction to Transactional Analysis. Nottingham, UK: Lifespace Publishing. → Plaatst de Dramadriehoek binnen het bredere TA-kader en laat zien hoe je de dynamiek in relaties en communicatie scherp analyseert.

Citatie voor dit artikel:
Jimmink, J. (2025). Winnaarsdriehoek. Retrieved [insert date] from Toolshero: https://www.toolshero.nl/communicatie-modellen/winnaarsdriehoek/

Oorspronkelijke publicatiedatum: 13/12/2025 | Laatste update: 13/12/2025

Wilt u linken naar dit artikel, dat kan!
<a href=”https://www.toolshero.nl/communicatie-modellen/winnaarsdriehoek/>Toolshero: Winnaarsdriehoek</a>

Artikel door:

Job Jimmink

Job Jimmink is Content Manager bij Toolshero. Hij richt zich op het schrijven van artikelen en het doen van onderzoek naar management- en strategietheorieën. Daarnaast studeert hij aan de Hogeschool voor Economische Studies Rotterdam (HES), waar hij zijn projectmanagement- en probleemoplossende vaardigheden verder ontwikkelt. Zijn specifieke interesse ligt bij inkoopmanagement en strategie.