PUGH matrix: de uitleg, een voorbeeld en template

Een PUGH matrix helpt om meerdere opties op een gestructureerde manier met elkaar te vergelijken. Dat is vooral handig wanneer een keuze belangrijk is, maar de verschillen tussen alternatieven niet direct duidelijk zijn. Door vooraf criteria vast te leggen en elke optie langs dezelfde meetlat te leggen, ontstaat meer overzicht. Discussies worden concreter en de kans op een keuze op basis van gevoel of aannames wordt kleiner.

In dit artikel lees je wat een PUGH matrix is, waar de methode vandaan komt en hoe je deze stap voor stap toepast. Je ziet ook welke criteria je kunt gebruiken, wanneer de methode geschikt is en hoe een PUGH matrix calculator helpt om sneller tot een beter onderbouwde keuze te komen. Verder kun je een downloadbare PUGH matrix calculator template gebruiken om alternatieven, criteria en scores direct overzichtelijk naast elkaar te zetten. Veel leesplezier.

Wat is een PUGH matrix?

Een PUGH matrix is een besluitvormingsinstrument om verschillende opties op een gestructureerde manier te vergelijken. Het wordt vaak gebruikt wanneer er één probleem is, maar meer dan één mogelijke oplossing.

De methode werkt met een vaste reeks criteria. Dit zijn de punten die u gebruikt om elke optie te beoordelen. Bij een beslissing over een product of proces kunnen dit bijvoorbeeld kosten, haalbaarheid, risico, verwachte impact, gebruiksgemak of de tijd zijn die nodig is om de oplossing te implementeren.

De waarde van de PUGH matrix zit in de vergelijking naast elkaar. Elk alternatief wordt getoetst aan dezelfde punten. Dat maakt de discussie minder vaag. Het laat ook zien waar een optie goed scoort en waar deze later problemen kan veroorzaken.

Dit betekent niet dat de matrix de beslissing voor je neemt. Mensen moeten de uitkomst nog steeds interpreteren. Maar het dwingt het team wel om uit te leggen waarom de ene optie beter is dan de andere. Dat maakt de uiteindelijke keuze gemakkelijker te bespreken, te verdedigen en te verbeteren.

De oorsprong van de PUGH matrix

De PUGH matrix is ontwikkeld door Stuart Pugh, een Britse ingenieur en ontwerponderzoeker. Zijn werk richtte zich voornamelijk op productontwikkeling en technisch ontwerp.

In die omgeving moesten teams vaak kiezen tussen verschillende ontwerpconcepten. Op papier kon elk idee er veelbelovend uitzien. Tijdens een vergadering kon de discussie echter al snel subjectief worden. De ene persoon gaf de voorkeur aan concept A, een ander vertrouwde op concept B en een derde keek vooral naar de kosten of het technische risico.

Pugh wilde die vergelijking meer gestructureerd maken. Niet door professioneel oordeel weg te nemen, maar door er een duidelijkere structuur aan te geven. Teams moesten het eerst eens worden over de criteria. Pas dan konden ze de alternatieven op dezelfde manier vergelijken.

Daar komt de PUGH-matrix vandaan. Deze is ontwikkeld voor situaties waarin een keuze meer vereist dan een snelle mening, maar waarin teams ook een methode nodig hebben die praktisch blijft.

De methode wordt vandaag de dag nog steeds gebruikt omdat dat probleem niet is verdwenen. Productteams, verbeterteams en projectgroepen moeten nog steeds kiezen tussen opties. Een vaste vergelijkingstabel helpt die discussie scherper te houden, vooral wanneer er meerdere mensen of afdelingen bij betrokken zijn.

Hoe werkt de PUGH matrix?

Een PUGH matrix begint met één optie als referentiepunt. Vaak is dit de huidige oplossing, een bestaand product of het idee dat al op tafel ligt.

De andere opties worden ernaast geplaatst. Vervolgens beoordeelt het team elke optie aan de hand van dezelfde criteria: prijs, kwaliteit, risico, tijd, gebruiksgemak – alles wat van belang is voor de beslissing.

De beoordeling blijft heel eenvoudig:

• + : beter dan de benchmark
• 0 : geen echt verschil
• – : slechter dan de benchmark

Een klein voorbeeld maakt dit duidelijker. Stel dat een team drie productideeën vergelijkt. Het ene idee is goedkoper, maar moeilijker te bouwen. Een ander is duurder, maar gemakkelijker voor de klant. De matrix toont die afwegingen in één tabel. Dat voorkomt dat het gesprek vaag blijft.

De meeste PUGH matrices bevatten deze onderdelen:

• Alternatieven: de opties die worden vergeleken
• Referentieconcept: de optie die als benchmark wordt gebruikt
• Criteria: de punten die worden gebruikt om de opties te beoordelen, zoals kosten, risico, kwaliteit of gebruiksgemak
• Scores: de plus, nul of min voor elk criterium
• Eindscore: het totaalbeeld nadat alle opties zijn vergeleken

Het resultaat is geen magisch antwoord. Een hoge score kan nog steeds een ernstig risico verbergen. Een lagere score kan nog steeds interessant zijn als één criterium erg belangrijk is. Daarom werkt de PUGH-matrix het beste als discussiemiddel, niet als een blinde berekening.

Voorbeeld van een PUGH matrix

Om de werking van de PUGH matrix concreet te maken, is het handig om naar een eenvoudig voorbeeld te kijken. Stel dat een organisatie moet kiezen tussen drie softwaretools voor projectmanagement. De huidige tool wordt gebruikt als referentieconcept.

De alternatieven worden vervolgens beoordeeld op criteria zoals kosten, gebruiksgemak, integratiemogelijkheden en ondersteuning. Tool A scoort bijvoorbeeld beter op gebruiksgemak (+), gelijk op kosten (0) en slechter op integraties (–). Tool B scoort juist beter op integraties (+), maar slechter op kosten (–). Door deze scores overzichtelijk in de PUGH matrix te zetten, ontstaat direct inzicht in welke oplossing over meerdere criteria het beste presteert.

Dit soort voorbeelden laten zien waar de kracht van de methode zit: je maakt verschillen zichtbaar die anders verborgen blijven in discussies. Hierdoor wordt het eenvoudiger om keuzes te onderbouwen en overeenstemming te bereiken binnen een team.

Figuur 1 – voorbeeld van een PUGH matrix

Stap voor stap een PUGH-matrix maken

Een PUGH-matrix vereist geen ingewikkelde voorbereiding. Het belangrijkste is om te bepalen wat je vergelijkt en wat echt van belang is bij de beslissing.

Stap 1: Identificeer alternatieven

Begin met de opties die op tafel liggen. Dit kunnen productideeën, leveranciers, proceswijzigingen, ontwerproutes of projectkeuzes zijn.
Wees hier selectief. Een matrix met twaalf opties wordt al snel rommelig. Drie tot vijf serieuze alternatieven zijn vaak gemakkelijker te bespreken dan een lange lijst met half uitgewerkte ideeën.

Stap 2: Kies criteria

Bepaal vervolgens waar je naar kijkt. Kosten zijn vaak een punt. Kwaliteit, risico, tijd, klantwaarde, gebruiksgemak of technische haalbaarheid kunnen ook van belang zijn.

Maak de lijst niet te lang. Wanneer elk klein detail een criterium wordt, verliest de matrix zijn focus. Gebruik criteria die daadwerkelijk van invloed zijn op de keuze.

Stap 3: Kies een referentie

Kies één optie als referentie. Dit is de uitgangsbasis voor de vergelijking.

Vaak is dit de huidige oplossing. Mensen weten wat werkt, wat problemen veroorzaakt en wat het kost. Dat maakt het makkelijker om te beoordelen of een nieuwe optie een verbetering is, een risico of vooral een andere versie van hetzelfde idee.

Stap 4: Evalueer per criterium

Vergelijk nu elke optie met de referentie. Doe dit per criterium. Zo blijft de discussie overzichtelijker.

Gebruik elke keer dezelfde eenvoudige score:

• + = beter dan de referentie
• 0 = ongeveer hetzelfde
• – = slechter dan de referentie

Een optie kan bijvoorbeeld beter scoren op kosten, maar slechter op kwaliteit. Een andere optie kost misschien meer tijd, maar brengt later minder risico met zich mee. Noteer dat in de matrix. Probeer niet de hele beslissing in je hoofd op te lossen.

Stap 5: Trek conclusies

Tel de plus- en minpunten, maar stop daar niet. Kijk naar het patroon achter de scores.

Een optie met veel pluspunten kan op één echt belangrijk punt nog steeds zwak zijn. Een optie met een lagere score kan nog steeds het overwegen waard zijn als deze goed presteert op het belangrijkste criterium.

Gebruik de uitkomst als input voor de uiteindelijke beslissing. De matrix helpt je de afwegingen duidelijker te zien. De keuze zelf vereist nog steeds een beoordeling.

Goede criteria kiezen voor een PUGH matrix

Een PUGH matrix staat of valt met de criteria. Kies je vage criteria, dan wordt het resultaat ook vaag. De tabel ziet er misschien nog steeds netjes uit, maar de beslissing die erachter schuilgaat blijft zwak.

Begin met de keuze die je moet maken. Vergelijk je leveranciers? Productideeën? Proceswijzigingen? Een technische oplossing voor een klantprobleem? Elke situatie vraagt om iets andere criteria.

Neem “kwaliteit” als voorbeeld. Dat woord is vaak te breed. Voor het ene team betekent kwaliteit minder defecten. Voor een ander team betekent het een betere afwerking, een langere levensduur of minder klachten van klanten. Schrijf op wat je daadwerkelijk bedoelt voordat je de opties beoordeelt.

Het helpt ook om meer dan één perspectief te betrekken. Engineering kijkt misschien naar haalbaarheid. Financiën kijkt naar kosten. De gebruiker of klant hecht misschien meer waarde aan gemak, snelheid of vertrouwen. Als één visie te veel de overhand heeft, kan de matrix het team naar de verkeerde keuze sturen.

Veelgemaakte fouten zijn:

• Het gebruik van brede termen die niemand goed definieert
• Het weglaten van een factor die later een probleem wordt
• Alleen kijken vanuit het perspectief van de leverancier, het team of de technische kant
• Criteria beoordelen terwijl mensen verschillende dingen bedoelen met hetzelfde woord

Criteria die vaak in een PUGH-matrix worden gebruikt, zijn onder meer:

• Kosten
• Kwaliteit
• Gebruiksgemak
• Risico
• Implementatietijd
• Technische haalbaarheid
• Klantwaarde

Wanneer gebruik je een PUGH matrix?

Een PUGH matrix komt het best tot zijn recht wanneer je meerdere alternatieven hebt en deze wilt beoordelen op verschillende criteria. Denk aan situaties zoals productontwikkeling binnen een organisatie. De methode helpt om structuur aan te brengen in discussies en maakt verschillen tussen opties inzichtelijk. Hierdoor ontstaan beslissingen die niet alleen beter onderbouwd zijn, maar ook makkelijker te verantwoorden binnen een team.

De PUGH matrix is minder geschikt wanneer er al een duidelijke keuze is, of wanneer de beoordeling niet objectief te bepalen is. Zet de methode daarom bewust in. Samengevat: gebruik een PUGH matrix wanneer je complexe keuzes wilt structureren.

Download de PUGH matrix calculator (template)

Wil je de PUGH matrix direct toepassen? Met deze downloadbare PUGH matrix calculator template zet je alternatieven, criteria en scores overzichtelijk naast elkaar. Daardoor hoef je niet zelf te rekenen en zie je sneller welke optie het sterkst naar voren komt.

De calculator helpt je om keuzes concreter te maken. Je vult de criteria in, vergelijkt alternatieven met een referentie en ziet automatisch hoe de opties scoren. Dat geeft meer houvast tijdens overleg, voorkomt losse meningen en maakt het eenvoudiger om een keuze uit te leggen aan anderen.

De template is vooral handig bij keuzes over producten, processen, software, projecten of verbeterideeën. Ook wanneer de uitkomst nog niet meteen vaststaat, helpt de PUGH matrix calculator om het gesprek scherper te maken. Je ziet namelijk niet alleen welke optie hoog scoort, maar ook waarom dat zo is.

PUGH matrix versus andere beslismethoden

Naast de PUGH matrix zijn er verschillende andere methoden die helpen bij besluitvorming, zoals de SWOT analyse, een decision matrix of een weighted scoring model. Deze methoden lijken op elkaar, maar hebben ieder een andere functie.

Een SWOT analyse helpt vooral om sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen in kaart te brengen. Dat geeft richting, maar vergelijkt alternatieven minder direct. Een weighted scoring model gebruikt vaak gewichten per criterium. Dat is handig bij complexe keuzes, maar vraagt meer voorbereiding.

De PUGH matrix zit daar praktisch tussenin. De methode werkt met één referentieconcept en een eenvoudige score per criterium. Daardoor zie je snel waar een alternatief beter, gelijk of slechter presteert dan de huidige of gekozen oplossing. Dat maakt de methode vooral geschikt wanneer een team snel structuur wil aanbrengen in een keuze.

Veelgemaakte fouten bij een PUGH matrix

Bij het gebruik van een PUGH matrix kunnen kleine keuzes veel invloed hebben op de uitkomst. De methode lijkt eenvoudig, maar vraagt wel om aandacht. Vooral de keuze van criteria, alternatieven en referentie bepaalt hoe betrouwbaar de vergelijking wordt.

Een veelgemaakte fout is dat criteria te algemeen worden geformuleerd. Denk aan woorden als “goed”, “snel” of “gebruiksvriendelijk” zonder verdere uitleg. Daardoor beoordeelt iedereen het criterium op een andere manier. Maak criteria daarom concreet. Beschrijf wat ermee wordt bedoeld en wanneer een alternatief beter, gelijk of slechter scoort dan de referentie.

Ook het vergeten van relevante alternatieven komt vaak voor. Wanneer één mogelijke oplossing niet wordt meegenomen, kan de uitkomst een vertekend beeld geven. Zet daarom vooraf alle serieuze opties op een rij. Bespreek ook of de huidige situatie echt geschikt is als referentieconcept.

Let daarnaast op een te eenzijdige beoordeling. Een technische oplossing kan bijvoorbeeld sterk lijken vanuit kosten of haalbaarheid, maar minder goed passen bij de gebruiker. Betrek daarom meerdere perspectieven, zoals techniek, kosten, gebruiksgemak, risico en draagvlak.

Veelgemaakte fouten zijn:

• Criteria zijn te algemeen of overlappen elkaar.
• Belangrijke alternatieven worden niet meegenomen.
• De referentie is niet logisch gekozen.
• Scores worden niet consequent toegepast.
• De beoordeling gebeurt vanuit één perspectief.
• De uitkomst wordt gezien als absolute waarheid.

Een PUGH matrix werkt het best wanneer betrokkenen vooraf dezelfde uitleg krijgen over de criteria en scores. Bespreek daarom niet alleen de totaalscore, maar ook de verschillen per criterium. Juist daar ontstaat vaak het beste gesprek over risico’s, voorkeuren en verbeterpunten.

Beter onderbouwde keuzes maken

De PUGH matrix is een praktische methode om meerdere opties rustig en gestructureerd met elkaar te vergelijken. Door vooraf criteria te bepalen, een referentie te kiezen en scores consequent toe te passen, ontstaat meer overzicht in complexe keuzes.

De methode werkt vooral goed wanneer het gesprek anders snel blijft hangen in voorkeuren, aannames of losse meningen. Een PUGH matrix maakt verschillen zichtbaar. Daardoor wordt het makkelijker om keuzes uit te leggen, alternatieven te verbeteren en samen tot een beter onderbouwd besluit te komen.

Aanbevolen boeken en artikelen over de PUGH matrix

De Pugh Matrix is vooral nuttig wanneer er meerdere opties op tafel liggen en een keuze niet alleen op gevoel gemaakt moet worden. De onderstaande boeken en artikelen geven meer achtergrond bij conceptselectie, criteria, referentieopties en besluitvorming. Ze laten goed zien hoe de methode helpt om keuzes bespreekbaar, vergelijkbaar en beter onderbouwd te maken.

1. Augustine, M., Yadav, O. P., Jain, R., & Rathore, A. P. S. (2010). Concept convergence process: A framework for improving product concepts. Computers & Industrial Engineering, 59(3), 367–377. → Deze bron is vooral nuttig wanneer conceptselectie niet het eindpunt is, maar een tussenstap. Het artikel laat zien hoe het vergelijken van opties kan leiden tot betere combinaties en aangescherpte concepten. Dat past goed bij de praktische toepassing van de Pugh Matrix: kiezen, leren en verbeteren gaan vaak samen.
2. Cross, N. (2008). Engineering design methods: Strategies for product design (4th ed.). Chichester, England: John Wiley & Sons. → Cross laat zien hoe ontwerpers problemen onderzoeken, keuzes maken en oplossingen aanscherpen. Voor de Pugh Matrix is dit relevant, omdat goede besluitvorming begint met duidelijke criteria en een goed begrip van het probleem. Zonder die basis wordt vergelijken al snel oppervlakkig.
3. Frey, D. D., Herder, P. M., Wijnia, Y., Subrahmanian, E., Katsikopoulos, K., & Clausing, D. P. (2009). The Pugh Controlled Convergence method: Model-based evaluation and implications for design theory.
   Research in Engineering Design, 20, 41–58. → Dit artikel gaat dieper in op Pugh Controlled Convergence, de methode achter het gestructureerd vergelijken en verbeteren van concepten. Het laat zien waarom een referentieoptie belangrijk is. Die referentie maakt verschillen zichtbaar en helpt teams om niet te snel voor één favoriete oplossing te kiezen.
4. Guler, K., & Petrisor, D. M. (2021). A Pugh Matrix based product development model for increased small design team efficiency. Cogent Engineering, 8(1), 1923383. → Interessant voor kleinere teams die met beperkte tijd en middelen toch zorgvuldig willen kiezen. Het artikel laat zien hoe de Pugh Matrix kan helpen om discussies concreter te maken. Criteria, wegingen en referentieoplossingen zorgen daarbij voor meer structuur en minder willekeur.
5. Lønmo, L., & Muller, G. (2014). Applying Pugh matrices in the subsea processing domain. Proceedings of the INCOSE International Symposium. → Dit artikel laat zien hoe Pugh matrices worden toegepast in een technische en complexe omgeving. Juist in zulke situaties is de methode waardevol, omdat keuzes vaak veel gevolgen hebben. De matrix maakt zichtbaar waar alternatieven sterker of zwakker zijn, zodat besluitvorming minder afhankelijk wordt van aannames.
6. Pugh, S. (1991). Total design: Integrated methods for successful product engineering. Wokingham, England: Addison-Wesley. → Een belangrijke basisbron van Stuart Pugh zelf. Dit boek laat zien hoe ontwerpkeuzes stap voor stap tot stand komen. Daardoor wordt duidelijk dat de Pugh Matrix geen losse invultabel is, maar onderdeel van een breder proces waarin klantbehoeften, criteria en alternatieven met elkaar worden verbonden.
7. Pugh, S. (1996). Creating innovative products using total design: The living legacy of Stuart Pugh. Reading, MA: Addison-Wesley. → Dit boek helpt om Pugh’s manier van denken beter te begrijpen. De nadruk ligt op zorgvuldig vergelijken, leren van verschillen en het verbeteren van ideeën tijdens het keuzeproces. Dat sluit goed aan bij de kern van de Pugh Matrix: niet alleen kiezen wat nu het beste lijkt, maar ook ontdekken hoe opties sterker kunnen worden.
8. Ulrich, K. T., Eppinger, S. D., & Yang, M. C. (2020). Product design and development. New York, NY: McGraw-Hill Education. → Een veelgebruikte bron binnen productontwikkeling. Het boek maakt duidelijk hoe conceptselectie past binnen het grotere geheel van klantbehoeften, ontwerp, testen en uitvoering. Daardoor is het waardevol voor iedereen die de Pugh Matrix wil gebruiken bij het beoordelen van ideeën, prototypes of nieuwe oplossingen.

Citatie voor dit artikel:
Weijers, L. (2026). PUGH matrix. Retrieved [insert date] from Toolshero.nl: https://www.toolshero.nl/besluitvorming/pugh-matrix/

Oorspronkelijke publicatiedatum: 30-04-2026 | Laatste update: 01-05-2026

Wilt u linken naar dit artikel, dat kan!
<a href=” https://www.toolshero.nl/besluitvorming/pugh-matrix/”> Toolshero.nl: PUGH matrix</a>

Artikel door:

Lars Weijers

Lars Weijers is een ervaren tekstschrijver met een ruime marketing communicatie achtergrond. Zijn specialismes liggen bij creatief en actief schrijven, in combinatie met een goede vindbaarheid in de zoekmachine. Daarnaast werkt Lars als event- en accountmanager met commerciële focus.