Beslissingsmatrix: de uitleg plus voorbeeld

Beslissingsmatrix: in dit artikel wordt een beslissingsmatrix praktisch uitgelegd. Na het lezen begrijp je de basis van deze krachtige besluitvorming tool.

Wat is een beslissingsmatrix?

Binnen organisaties is het niet altijd gemakkelijk om met elkaar de juiste beslissing te nemen. Vooral als er een specifiek eisenpakket voor handen is en deze verschillende factoren moeten worden meegewogen.

Dat betekent dat een nieuw contract voor bijvoorbeeld ICT-support niet 1, 2, 3 gemaakt is. Het moet voldoen aan heel wat eisen, voor dat er uit verschillende leveranciers gekozen gaat worden.

Een heel zogenoemd ‘vendor-rating’ pakket komt om de hoek kijken. Niet alleen prijs, maar ook voorwaarden, contractduur, support, service, expertise en trainingen voor het personeel zullen belangrijke waarden zijn voor het nemen van de juiste beslissing.

De beslissingsmatrix is een simpel antwoord om ervoor te zorgen dat bij het nemen van de beste beslissing, ook rekening wordt gehouden met al deze verschillende factoren.

Alternatieven

Daarmee is de beslissingsmatrix zeer nuttig om alle alternatieven die er zijn, mee te laten tellen in het nemen van de uiteindelijke beslissing.

Vooral wanneer er geen sprake is van een duidelijke voorkeursoptie, stuurt de beslissingsmatrix op de feiten die er zijn en de eisen die de organisatie belangrijk vindt. Daardoor kan er een goede rationeel beslissing worden genomen, waar alle betrokkenen het volledig mee eens zullen zijn.

Toepassing

De beslissingsmatrix wordt gekenmerkt door het visueel inzichtelijk maken van de factoren en de alternatieve keuzes. Op de horizontale rijen staan de mogelijke keuzeopties en in de verticale kolommen worden de verschillende factoren weergegeven.

Bij deze factoren worden wegingen gezet; de voor de organisatie meest doorslaggevende factor krijgt het hoogste cijfer. Vooraf kan bepaald worden dat 1 geldt als minst belangrijk en in gradatie opklimt tot 5, wat als zeer belangrijk wordt gezien. De volgende stappen maken het proces duidelijk:

Stap 1: matrix tekenen

Op een groot vel papier of op whiteboard wordt een matrix getekend met een x aantal rijen en een x aantal kolommen. In de rijen worden alle factoren/criteria gezet; zijn het er 4 dan ontstaan er 4 rijen.

In de kolommen worden vervolgens alle keuzemogelijkheden/opties gezet; zijn dat er 3 dan ontstaan er 3 kolommen.

Alternatieve aanpak: Afhankelijk van het aantal factoren en keuzemogelijkheden kan er ook voor gekozen worden de inhoud van de rijen en kolommen om te draaien. In dat geval worden de factoren in de kolommen en de keuzemogelijkheden in de rijen geplaatst. In deze uitleg en het voorbeeld houden we echter de opzet de vorige alinea aan.

Stap 2: Scores toekennen

Per keuzemogelijkheid wordt nu naar de diverse factoren gekeken. Scoort een factor zeer goed dan komt hier een 5 te staan. Scoort een factor zeer slecht dan wordt een 1 ingevuld.

Stap 3: Weging bepalen

In deze stap worden waarden toegekend aan de verschillende factoren. Is wellicht ‘contractduur’ erg belangrijk voor de organisatie, dan krijgt dit een 5. Is de prijs minder belangrijk voor de organisatie, dan krijgt dit een 1.

Stap 4: Gewogen scores berekenen

Vervolgens worden de wegingen uit stap 3, vermenigvuldigd met de cijfers die in stap 2 in de matrix zijn ingevuld. Daar komt een gewogen score uit.

Stap 5: Gewogen scores optellen

Als laatste stap worden per kolom alle gewogen scores die in stap 4 berekend zijn, opgeteld. De keuzemogelijkheid met de hoogste score wint.

Mochten er twee keuzeopties met dezelfde eindscore eindigen, dan doet de organisatie er goed aan om nogmaals naar de verschillende factoren te kijken en hier wellicht weer nieuwe wegingen aan toe te kennen. Van daaruit kan de matrix opnieuw worden ingevuld met alleen de twee overgebleven keuzeopties.

Tip: Wanneer alternatieven moeten worden vergeleken met een referentieoptie, kan de PUGH matrix een nuttige aanvulling zijn op deze matrix voor beslissingen.

Beslissingsmatrix voorbeeld

In dit voorbeeld vindt een kantoor het belangrijk dat alle 150 medewerkers dagelijks een aanbod krijgen van vers fruit. Dat is niet alleen lekker, maar levert ook energie en gezonde voedingsstoffen op.

Het management heeft met verschillende leveranciers al overleg gehad en is gekomen op 4 mogelijke opties. Daarnaast heeft het management besloten dat er een aantal factoren zijn, die in de keuze overwogen en meegenomen moeten worden:

• Budget 3,- per persoon per week = max. € 450,- per week (5)
• Kwaliteit A; het beste van het beste, maar wel rijp en direct eetbaar (4)
• 2x per week levering in 5 manden; gemakkelijk te verdelen over de afdelingen en altijd vers aangeleverd (4)
• Wekelijkse lijst met keuzemogelijkheden (2)
• Betalingsmogelijkheden – 1x per maand een factuur (2)

Achter elke factor heeft het management de relatieve weging van belangrijkheid gezet, wat later van belang is bij het maken van de keuze; 0 = niet belangrijk, 1 = enigszins onbelangrijk, 2 = matig, 3 = neutraal, 4 = belangrijk, 5 = zeer belangrijk.

Het management start met het tekenen van een tabel, waarbij de factoren boven in de kolommen worden opgenomen en de verschillende leveranciers in de rijen worden neergezet en waarbij zij wel of niet gekoppeld worden aan de factoren (eisenpakket). Ook kan er een korte uitleg in de matrix worden opgenomen:

Elke leverancier krijgt een cijfer in welke mate voldaan wordt aan de factor in een mate van 1 (geheel niet) tot 5 (uitstekend).

Beslissingsmatrix template

Nu je de theorie over de beslissingsmatrix gelezen hebt kun je jouw kennis direct toepassen in de praktijk. Analyseer en prioriteer de strategische opties die je hebt en ga aan de slag met deze beslissingsmatrix template.

Aanbevolen boeken en publicaties over de beslissingsmatrix

Een beslissingsmatrix helpt om opties op een gestructureerde manier met elkaar te vergelijken. Dat is vooral nuttig wanneer meerdere criteria tegelijk meewegen, zoals kosten, kwaliteit, risico, haalbaarheid of draagvlak. De onderstaande boeken en publicaties geven extra verdieping bij multicriteria besluitvorming, gewogen criteria, rationele keuzeprocessen, AHP, SMART, TOPSIS en praktische besluitvorming in organisaties.

1. Belton, V., & Stewart, T. J. (2002). Multiple criteria decision analysis: An integrated approach. Boston, MA: Springer. → Dit boek geeft een sterke basis voor multicriteria besluitvorming. Het laat zien hoe verschillende criteria, belangen en alternatieven systematisch kunnen worden afgewogen. Daardoor sluit deze bron goed aan bij de beslissingsmatrix, waarbij keuzes niet op één factor worden gebaseerd, maar op een combinatie van gewogen criteria.
2. Bouyssou, D. (1990). Building criteria: A prerequisite for MCDA. In C. A. Bana e Costa (Ed.), Readings in multiple criteria decision aid (pp. 58-80). Berlin, Germany: Springer. → Deze publicatie laat zien waarom goede criteria de basis vormen van elke beslissingsmatrix. Wanneer criteria onduidelijk, dubbel of te breed zijn, wordt de uitkomst minder betrouwbaar. De bron is daarom nuttig voor lezers die willen begrijpen waarom het formuleren van criteria minstens zo belangrijk is als het invullen van scores.
3. Edwards, W. (1977). How to use multiattribute utility measurement for social decisionmaking. IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics, 7(5), 326-340. → Edwards bespreekt hoe keuzes met meerdere kenmerken kunnen worden beoordeeld. Dat past goed bij de beslissingsmatrix, omdat alternatieven vaak niet op één punt beter of slechter zijn. Een optie kan bijvoorbeeld goedkoper zijn, maar minder flexibel. Juist dan helpt een gestructureerde afweging.
4. Goodwin, P., & Wright, G. (2014). Decision analysis for management judgment. Chichester, England: Wiley. → Een praktisch boek over besluitvorming in managementsituaties. Het behandelt onder meer onzekerheid, voorkeuren, risico’s en beoordelingsfouten. Voor de beslissingsmatrix is dit waardevol, omdat het laat zien dat een goede keuze niet alleen draait om rekenen, maar ook om helder denken en bewuste aannames.
5. Hwang, C. L., & Yoon, K. (1981). Multiple attribute decision making: Methods and applications. Berlin, Germany: Springer. → Deze bron is belangrijk binnen multicriteria besluitvorming en introduceert onder meer methoden zoals TOPSIS. De publicatie helpt om de beslissingsmatrix in een bredere methodische context te plaatsen. Vooral wanneer alternatieven dicht bij elkaar liggen, kunnen meer gestructureerde methoden helpen om verschillen scherper te maken.
6. Keeney, R. L. (1992). Value-focused thinking: A path to creative decisionmaking. Cambridge, MA: Harvard University Press. → Keeney benadrukt dat goede besluitvorming begint bij waarden en doelen, niet bij de opties die toevallig op tafel liggen. Dat is relevant voor de beslissingsmatrix, omdat criteria altijd moeten voortkomen uit wat echt belangrijk is. Anders wordt er netjes gerekend, maar op basis van verkeerde of oppervlakkige maatstaven.
7. Keeney, R. L., & Raiffa, H. (1976). Decisions with multiple objectives: Preferences and value tradeoffs. New York, NY: Wiley. → Dit klassieke werk gaat over keuzes waarbij meerdere doelen tegelijk meespelen. De bron is nuttig omdat een beslissingsmatrix vaak precies daar wordt gebruikt: bij afwegingen tussen prijs, kwaliteit, snelheid, risico en andere factoren. Het boek helpt om beter te begrijpen hoe voorkeuren en compromissen een rol spelen.
8. Lootsma, F. A. (1999). Multi-criteria decision analysis via ratio and difference judgement. Dordrecht, Netherlands: Springer. → Lootsma gaat dieper in op het beoordelen en vergelijken van alternatieven met meerdere criteria. De bron is vooral relevant wanneer scores niet zomaar objectief zijn, maar gebaseerd zijn op expertinschattingen of groepsbeoordelingen. Dat komt in de praktijk vaak voor bij het invullen van een beslissingsmatrix.
9. Roy, B. (1996). Multicriteria methodology for decision aiding. Dordrecht, Netherlands: Kluwer Academic Publishers. → Roy laat zien dat besluitvorming met meerdere criteria niet altijd draait om één simpele totaalscore. Soms zijn voorkeuren, grenzen en uitzonderingen belangrijk. Dat maakt deze bron waardevol als verdieping: een beslissingsmatrix geeft overzicht, maar de uitkomst moet altijd kritisch worden besproken.
10. Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process: Planning, priority setting, resource allocation. New York, NY: McGraw-Hill. → Saaty introduceert de Analytic Hierarchy Process, een bekende methode om criteria en alternatieven te wegen via paarsgewijze vergelijking. Dit sluit goed aan bij de beslissingsmatrix, vooral wanneer het lastig is om direct te bepalen welk criterium zwaarder moet tellen dan een ander.
11. Triantaphyllou, E., & Mann, S. H. (1995). Using the analytic hierarchy process for decision making in engineering applications: Some challenges. International Journal of Industrial Engineering, 2(1), 35-44. → Dit artikel laat zien hoe AHP wordt gebruikt in technische en organisatorische besluitvorming. De bron is nuttig omdat zij ook wijst op aandachtspunten. Een methode kan helpen, maar de kwaliteit van de uitkomst blijft afhankelijk van de gekozen criteria, de scores en de manier waarop betrokkenen tot hun oordeel komen.
12. Wang, J. J., Jing, Y. Y., Zhang, C. F., & Zhao, J. H. (2009). Review on multi-criteria decision analysis aid in sustainable energy decision-making. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 13(9), 2263-2278. → Deze review laat zien hoe multicriteria besluitvorming wordt toegepast bij complexe keuzes in duurzame energie. Dat is waardevol voor de beslissingsmatrix, omdat het laat zien dat de methode niet alleen geschikt is voor eenvoudige keuzes, maar ook voor situaties waarin technische, financiële, sociale en milieufactoren samenkomen.

Citatie voor dit artikel:
Mulder, P. (2018). Beslissingsmatrix. Retrieved [insert date] from Toolshero.nl: https://www.toolshero.nl/besluitvorming/beslissingsmatrix/

Oorspronkelijke publicatiedatum: 25-06-2018 | Laatste update: 18-05-2026

Wilt u linken naar dit artikel, dat kan!
<a href=”https://www.toolshero.nl/besluitvorming/beslissingsmatrix/> Toolshero.nl: Beslissingsmatrix</a>