C. Otto Scharmer is vooral bekend als grondlegger van Theory U en als invloedrijke denker op het gebied van leiderschap, organisatieontwikkeling en systeemverandering. Zijn werk draait om de vraag hoe mensen, organisaties en samenlevingen niet alleen kunnen reageren op bestaande problemen, maar ook kunnen leren handelen vanuit een toekomst die zich aandient. Daarbij spelen aandacht, luisteren, bewustwording en samenwerking een centrale rol.
In dit artikel ontdek je wie C. Otto Scharmer is, hoe zijn jeugd in Duitsland en zijn werk aan MIT hebben bijgedragen aan zijn denken over verandering en het sociale veld. Je leest ook hoe hij het concept presencing ontwikkelde, hoe dit samenhangt met Theory U en welke rol het Presencing Institute en MITx u-lab spelen in de verspreiding van zijn werk. Daarnaast vind je bekende quotes en een uitgebreid overzicht van zijn boeken en publicaties over leiderschap, systeemdenken, AI, duurzaamheid en maatschappelijke transformatie. Veel leesplezier.
Wie is C. Otto Scharmer? Zijn biografie
Jeugd en ontwikkeling van Otto Scharmer
Otto Scharmer groeide op in de omgeving van Hamburg in Duitsland. Zijn jeugd bracht hij voor een belangrijk deel door op de boerderij van zijn familie. Volgens Scharmer hebben deze ervaringen een belangrijke rol gespeeld in zijn latere denken over leiderschap, verandering en systemen. Zijn vader hield zich bezig met vormen van regeneratieve landbouw, waarbij niet alleen de opbrengst, maar vooral de kwaliteit van de bodem centraal stond.
Dit idee komt later terug in het werk van Otto Scharmer. Net zoals een gezonde bodem voorwaarden creëert voor groei, ziet hij de sociale omgeving als een belangrijke basis voor verandering binnen organisaties en samenlevingen. Deze gedachte ontwikkelde zich uiteindelijk tot wat hij het social field noemt: het geheel van relaties, aandacht en interacties waaruit mensen gezamenlijk handelen.
Na zijn jeugd ging Otto Scharmer economie studeren aan de Universiteit van Witten/Herdecke in Duitsland. Hier behaalde hij zowel zijn diploma als zijn doctoraat (Ph.D.) in de economie. Tijdens zijn studie en wetenschappelijke werk raakte hij steeds meer geïnteresseerd in organisatieontwikkeling, leren, leiderschap en de vraag hoe mensen en organisaties kunnen omgaan met grote veranderingen.
Carrière bij MIT en organisatieontwikkeling
In zijn verdere loopbaan raakte Otto Scharmer betrokken bij onderzoek naar organisatorisch leren en systeemverandering. Hij werkte onder andere vanuit het MIT Center for Organizational Learning en de latere Society for Organizational Learning (SoL). Binnen deze omgeving werkte hij samen met wetenschappers en denkers zoals Peter Senge.
Deze periode vormde een belangrijke basis voor zijn onderzoek naar de manier waarop leiders en organisaties leren. Scharmer richtte zich daarbij niet alleen op het analyseren van bestaande problemen. Hij onderzocht vooral hoe mensen nieuwe mogelijkheden kunnen waarnemen en vanuit die mogelijkheden kunnen handelen.
Deze zoektocht leidde uiteindelijk tot het concept presencing. Het begrip combineert de woorden presence en sensing en verwijst naar het vermogen om aandachtig waar te nemen wat zich ontwikkelt en vanuit die waarneming nieuwe mogelijkheden te creëren. Presencing groeide later uit tot een belangrijk onderdeel van Theory U.
Samen met Peter Senge, Joseph Jaworski en Betty Sue Flowers werkte Otto Scharmer deze ideeën verder uit in het boek Presence: An Exploration of Profound Change in People, Organizations, and Society. In zijn eigen boek Theory U ontwikkelde hij deze benadering verder tot het Theorie U model voor leiderschap, leren en verandering.
MIT Sloan School of Management
Otto Scharmer is als Senior Lecturer verbonden aan de MIT Sloan School of Management, waar hij werkzaam is binnen het vakgebied Work and Organization Studies. Daarnaast leidt hij het MIT IDEAS-programma, dat zich richt op innovatie en samenwerking tussen verschillende sectoren.
Binnen zijn werk aan MIT combineert Otto Scharmer wetenschappelijk onderzoek met praktijkgerichte toepassingen. Hij werkt met leiders, organisaties en maatschappelijke partijen aan vraagstukken waarbij economische, sociale en ecologische uitdagingen met elkaar samenhangen.
Een belangrijk onderdeel van zijn werk is het verbinden van persoonlijke ontwikkeling met verandering op organisatieniveau en systeemniveau. Volgens Otto Scharmer begint duurzame verandering niet alleen bij structuren, processen of strategieën, maar ook bij de manier waarop mensen waarnemen, luisteren en handelen.
Oprichting van het Presencing Institute
Scharmer is medeoprichter en Founding Chair van het Presencing Institute. Deze organisatie richt zich op het toepassen en verder ontwikkelen van Theory U en presencing bij complexe maatschappelijke en organisatorische vraagstukken.
Vanuit het Presencing Institute werkt Scharmer samen met bedrijven, overheden, maatschappelijke organisaties en onderwijsinstellingen. Daarbij staan onderwerpen zoals leiderschap, systeemverandering, duurzaamheid en innovatie centraal.
Ook stond Scharmer aan de basis van MITx u-lab, een online leeromgeving waarin deelnemers Theory U toepassen op concrete veranderingsvraagstukken. Via u-lab hebben deelnemers uit vrijwel alle delen van de wereld kennisgemaakt met zijn benadering van leiderschap en verandering.
Erkenning en invloed
Voor zijn werk op het gebied van onderwijs, leiderschap en organisatieontwikkeling ontving Otto Scharmer verschillende onderscheidingen. Zo ontving hij de Jamieson Prize for Excellence in Teaching van MIT Sloan en de Leonardo European Corporate Learning Award. In 2021 kreeg hij daarnaast de Elevating Humanity Award van het Organization Development Network.
Door zijn combinatie van wetenschap, praktijk en systeemdenken heeft Otto Scharmer internationaal invloed gekregen op het denken over leiderschap en verandering. Zijn werk richt zich daarbij steeds nadrukkelijker op de overgang van wat hij een ego-system noemt naar een eco-system: een manier van denken waarbij beslissingen niet alleen vanuit het belang van een individu of organisatie worden genomen, maar vanuit het grotere geheel.
Video: Otto Scharmer over systeemdenken en Theory U
In onderstaande video legt Otto Scharmer uit hoe systeemdenken samenhangt met Theory U en verandering. Hij gaat daarbij in op de vraag waarom het bij complexe veranderingen niet voldoende is om alleen naar zichtbare problemen en oplossingen te kijken. Ook de manier waarop mensen een situatie waarnemen, met elkaar samenwerken en gezamenlijk handelen speelt volgens Scharmer een belangrijke rol.
De video geeft daarmee extra verdieping bij zijn ideeën over presencing, leiderschap en systeemverandering. Het laat zien hoe Otto Scharmer Theory U gebruikt om mensen en organisaties te helpen anders naar complexe vraagstukken te kijken en nieuwe mogelijkheden voor verandering te ontdekken.
Bekende quotes van Otto Scharmer
- “The only change that will make a difference is the transformation of the human heart.”
- “Leadership is about the capacity of the whole system to sense and actualize the future that wants to emerge.”
- “This is the moment when what we need most is enough people with the skill, heart, and wisdom to help us pull ourselves back from the edge of breakdown and onto a different path.”
- “Leadership is about being better able to listen to the whole than anyone else can.”
- “The crisis of our time isn’t just a crisis of a single leader, organization, country, or conflict. The crisis of our time reveals the dying of an old social structure and way of thinking, an old way of institutionalizing and enacting collective social forms.”
- “You cannot understand a system unless you change it.”
- “The ability to shift from reacting against the past to leaning into and presencing an emerging future is probably the single most important leadership capacity today.”
- “There’s only one issue in the world. It’s the reintegration of mind and matter.”
Bekende publicaties en boeken van Otto Scharmer et al.
Naast zijn bekende werk over Theory U blijft Otto Scharmer publiceren over leiderschap, systeemverandering en maatschappelijke ontwikkeling. In zijn recente werk richt hij zich onder andere op de invloed van kunstmatige intelligentie op leiderschap, het ontwikkelen van sociale systemen en het vermogen van mensen en organisaties om vanuit een toekomstgericht perspectief te veranderen.
Een belangrijk recent boek is Presencing: 7 Practices for Transforming Self, Society, and Business, dat Scharmer samen met Katrin Kaufer schreef. Hierin bouwen de auteurs voort op Theory U en het concept presencing. Ze beschrijven zeven praktijken die kunnen helpen om verandering op persoonlijk, organisatorisch en maatschappelijk niveau vorm te geven.
- 2026. Leadership’s blind spot in the age of AI. MIT Sloan Management Review.
- 2026. We may be entering a second axial age. NOEMA Magazine.
- 2026. Building a science of the social field: Deep sensing for regeneration in times of rupture. Working paper.
- 2025. Presencing: 7 practices for transforming self, society, and business. Berrett-Koehler Publishers.
- 2025. Relational Praxis and Regenerative Possibility: An Introduction to the First Special Themed Issue on Social Presencing Theater. Journal of Awareness-Based Systems Change, 5(1), 1-12.
- 2025. Knowing in the bones: Embodying and uncovering systems. Journal of Awareness-Based Systems Change, 5(1), 184-202.
- 2024. The system within: Addressing the inner dimensions of sustainability and systems transformation. Club of Rome: Winterthur, Switzerland.
- 2024. Fourth person: The knowing of the field. Journal of Awareness-Based Systems Change, 4(1), 19-48.
- 2024. The System Within: Addressing the inner dimensions of sustainability and systems change. Deep-dive paper, (17).
- 2021. Journal of Awareness-Based Systems Change: The Birth of a Journal. Journal of Awareness-Based Systems Change, 1(1), 1-8.
- 2021. Awareness-based action research: Making systems sense and see themselves. The SAGE handbook of participatory research and enquiry, 633-648.
- 2020. Social systems as if people mattered response to the Kühl critique of theory U. Journal of Change Management, 20(4), 322-332.
- 2020. Theorie U-von der Zukunft her führen: Presencing als soziale Technik. Carl-Auer Verlag.
- 2019. Upgrading change management: Claus Otto Scharmer on the legacy and future of Change Management. Gruppe. Interaktion. Organisation. Zeitschrift für Angewandte Organisationspsychologie (GIO), 50(2), 193-196.
- 2018. The Essentials of Theory U: Core Principles and Applications. Dreamscape Media.
- 2015. Presence: Exploring Profound Change in People, Organizations and Society. BAKQ.
- 2013, 2009. Leading from the emerging future: From ego-system to eco-system economies. Berrett-Koehler Publishers.
- 2009. Theory U: Learning from the future as it emerges. Berrett-Koehler Publishers.
- 2008. Uncovering the blind spot of leadership, Journal: Leader To Leader, no. 47, pp. 52-59.
- 2008. Community action research: Learning as a community of practitioners, consultants and researchers. Sage Publications.
- 2008. Presence: Human Purpose and the Field of the Future. Crown Business.
- 2005. Building Ba to Enhance Knowledge Creation and Innovation at Large Firms.
- 2005. Presence: An Exploration of Profound Change in People, ‘Organizations, and Society’.
- 2003. Breathing life into a dying system. Reflections, 5(3), 1-9.
- 2003. The Blind Spot of leadership: Presencing as a social technology of freedom. working title.
- 2002. Learning communities: Toward a triadic differentiation of learning networks. A Passion for Ideas: How Innovators Create the New and Shape Our World, 87.
- 2002. Presencing: Illuminating the blind spot of leadership. Unpublished.
- 2001. Humility and Ignorance: What It Takes to Be an Effective Process Consultant, Journal: Reflections: The Sol Journal, vol. 3, no. 2, pp. 8-19.
- 2001. Praxis Pentagon of Organizational Learning, Journal: Reflections: The Sol Journal, vol. 2, no. 3, pp. 36-45.
- 2001. Self-transcending knowledge: sensing and organizing around emerging opportunities, Journal of Knowledge Management, vol. 5, no. 2, pp. 137-151.
- 2001. Awareness is the first and critical thing.
- 2000. Universities As the Birthplace for the Entrepreneuring Human Being 1.
- 2000. Leadership in the new economy: Sensing and actualizing emerging futures. Generon Consulting.
- 2000. Knowledge creation: a source of value. Macmillan Press.
- 2000. Grabbing the Tiger by the Tail. Conversation with Robert Kegan.
- 2000. Three gestures of becoming aware. Conversation with professor Francisco Varela, A McKinsey/SoL Joint research Project, Dialog on Leadership Series. Accès: www. dialogonleadership. org.
- 1999. Awareness is the first and critical thing. Conversation with Professor Wanda Orlikowski.
- 1999. Every institution is a living system. Conversation with Arie de Geus on, 22.
- 1996. Reflexive Modernisierung des Kapitalismus als Revolution von innen: auf der Suche nach Infrastrukturen für eine lernende Gesellschaft; dialogische Neugründung von Wissenschaft, Wirtschaft und Politik. M&P, Verlag für Wiss. u. Forschung.
- 1995. Reflexive Modernisierung des Kapitalismus als Revolution von innen. Stuttgart: Pöeschel.
Geraadpleegde bronnen
Voor dit artikel over C. Otto Scharmer zijn onder andere officiële en primaire bronnen geraadpleegd over zijn loopbaan, Theory U, het concept presencing en zijn boeken en publicaties.
- MIT Sloan School of Management. Otto Scharmer – Faculty Directory. Informatie over zijn academische loopbaan, werkzaamheden bij MIT en recente publicaties.
- Scharmer, C. O. About Otto Scharmer. Officiële biografie met informatie over zijn achtergrond, Theory U, presencing en professionele ontwikkeling.
- Scharmer, C. O. Publications. Officieel overzicht van boeken en andere publicaties van Otto Scharmer.
- Presencing Institute. Otto Scharmer. Informatie over zijn rol als Founding Chair, Theory U, presencing en zijn werk op het gebied van systeemverandering.
Citatie voor dit artikel:
Van Vliet, V. (2012). Claus Otto Scharmer. Retrieved [insert date] from Toolshero: https://www.toolshero.nl/bekende-auteurs/otto-scharmer/
Oorspronkelijke publicatiedatum: 19-06-2012 | Laatste update: 14-08-2026
Wilt u linken naar dit artikel, dat kan!
<a href=”https://www.toolshero.nl/bekende-auteurs/otto-scharmer/”> Toolshero: Claus Otto Scharmer</a>
